Chỉ cần căn cước công dân, điện thoại và vài phút xác thực khuôn mặt, người tham gia được hứa trả vài trăm nghìn đồng cho mỗi tài khoản ngân hàng. Đằng sau những lời mời “việc nhẹ, tiền nhanh” nhắm tới học sinh, sinh viên có thể là hoạt động thu gom tài khoản phục vụ lừa đảo, đánh bạc, rửa tiền và nhiều giao dịch bất hợp pháp.

Từ lời mời kiếm tiền đến “tài khoản rác”

Theo Cổng Thông tin điện tử Bộ Công an, những năm gần đây, hệ thống ngân hàng Việt Nam có bước tiến nhanh trong hiện đại hóa công nghệ thông tin, thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt.

Số liệu thống kê từ NHNN cho thấy, hiện tỷ lệ người dân từ 15 tuổi trở lên sở hữu tài khoản ngân hàng đã đạt gần 90%. Giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đạt mức gấp 28 lần GDP; số lượng giao dịch không dùng tiền mặt tăng trên 37,9%, giá trị giao dịch tăng trên 14,2%. Trên 154 triệu tài khoản cá nhân và 1,94 triệu tài khoản tổ chức, trong tổng số hơn 232 triệu tài khoản khách hàng trên hệ thống đã thực hiện sinh trắc học. Số vụ lừa đảo qua tài khoản ngân hàng giảm trên 50% so với cùng kỳ năm 2025.

Tuy nhiên, cùng với sự phổ biến của tài khoản ngân hàng và khả năng mở tài khoản trực tuyến thuận tiện, nguy cơ tài khoản bị thu gom, mua bán và sử dụng cho mục đích vi phạm pháp luật vẫn hiện hữu.

Theo Công an tỉnh Đắk Lắk, thời gian gần đây xuất hiện những lời mời như “mở tài khoản ngân hàng được trả tiền”, “mỗi tài khoản nhận vài trăm nghìn đồng”, “làm hồ sơ nhận hoa hồng”. Các lời mời này đánh trúng nhu cầu kiếm thêm thu nhập của người trẻ, đặc biệt là học sinh, sinh viên. Thủ đoạn thường bắt đầu từ những bài đăng tuyển cộng tác viên, việc làm online trên mạng xã hội với tiêu chí đơn giản, không cần kinh nghiệm. Sau khi tiếp cận, các đối tượng yêu cầu người tham gia cung cấp hình ảnh căn cước công dân, ảnh chân dung, số điện thoại hoặc thực hiện xác thực khuôn mặt để mở tài khoản ngân hàng. Đổi lại, người tham gia được hứa trả tiền công hoặc hoa hồng sau khi hoàn tất đăng ký và bàn giao quyền sử dụng tài khoản.

Một tình huống khác là sinh viên được người quen trên mạng giới thiệu “việc KYC ngân hàng”, trả hoa hồng theo số tài khoản mở thành công. Ban đầu chỉ là một tài khoản, sau đó người tham gia được đề nghị mở thêm tại nhiều ngân hàng để nhận mức hoa hồng cao hơn. Sau khi nhận vài trăm nghìn đồng, người đứng tên không còn quản lý những tài khoản đã mở và cũng không biết chúng được sử dụng để nhận, chuyển những dòng tiền nào.

Qua công tác nắm tình hình trên không gian mạng, trong thời gian từ tháng 10/2025 đến tháng 4/2026, lực lượng chức năng phát hiện một số hội, nhóm trên mạng xã hội hoạt động với những tên gọi như “KIC sonla”, “KYC kiếm tiền”. Tại đây thường xuất hiện nội dung quảng bá, lôi kéo người dùng mở tài khoản ngân hàng trực tuyến để nhận hoa hồng, với lời mời chỉ cần căn cước công dân và điện thoại là có thể kiếm tiền.

Đáng chú ý, nhiều thành viên tham gia các hội, nhóm này là học sinh, sinh viên. Do nhận thức pháp luật còn hạn chế, một số người dễ bị thu hút bởi hình thức kiếm tiền nhanh và có thể trở thành mắt xích trong hoạt động mua bán thông tin tài khoản ngân hàng.

Thượng tá, TS Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, thành viên Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia nhận định các hội, nhóm trên mạng xã hội đang dần trở thành một “hạ tầng phi chính thức” của tội phạm trong môi trường số. Theo ông Hiếu, các hội nhóm có thể được ngụy trang dưới dạng cộng đồng tìm việc làm, đầu tư, hỗ trợ tài chính nhưng thực chất kết nối nhiều hoạt động như lừa đảo, đánh bạc trực tuyến, rửa tiền, mua bán dữ liệu cá nhân và thu gom tài khoản ngân hàng thành một chuỗi phạm tội.

Trong chuỗi đó, mua bán tài khoản ngân hàng là một mắt xích đáng chú ý. Những tài khoản được thu gom, thường được gọi là “tài khoản rác” hoặc “tài khoản trung gian”, có thể được sử dụng để nhận, chuyển và che giấu nguồn gốc dòng tiền phạm pháp.

Người bán tài khoản có thể nghĩ rằng mình chỉ kiếm thêm vài trăm nghìn đồng và không tham gia trực tiếp vào hành vi lừa đảo. Tuy nhiên, khi dòng tiền bất hợp pháp bị phát hiện, người đứng tên tài khoản là một trong những người đầu tiên cơ quan chức năng có thể yêu cầu làm việc, giải trình. Theo chuyên gia, nếu có đủ căn cứ cho thấy người đứng tên biết rõ mục đích sử dụng tài khoản nhưng vẫn cung cấp, hỗ trợ cho hoạt động phạm pháp, người này thậm chí có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự. Không chỉ gây thiệt hại cho nạn nhân, sự tồn tại của lượng lớn tài khoản “rác” còn làm gia tăng chi phí phòng, chống gian lận của hệ thống ngân hàng, ảnh hưởng đến uy tín của thanh toán điện tử và niềm tin của người dân vào môi trường giao dịch số.

Người dùng vẫn là chốt chặn cuối cùng

Hiện nay đã có Nghị định 330/2026/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 19/8, quy định mức xử phạt đối với nhiều hành vi vi phạm trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đáng chú ý, Điều 14 quy định xử phạt các hành vi sử dụng không gian mạng, công nghệ thông tin, phương tiện điện tử để xâm phạm trật tự quản lý kinh tế nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo đó, hành vi bán, cho thuê, cho mượn hoặc tặng thông tin tài khoản số của chính mình có thể bị phạt từ 5-10 triệu đồng.

Các tài khoản thuộc phạm vi này gồm tài khoản ngân hàng, thẻ ngân hàng, ví điện tử, tài khoản tiền di động, chứng khoán, tài khoản giao dịch, bảo hiểm, thuế và các tài khoản số khác có chức năng giao dịch tài chính.

Như vậy, không chỉ “bán đứt” tài khoản lấy tiền, việc cho người khác thuê, mượn hoặc tặng tài khoản để sử dụng cũng có thể bị xử phạt. Ngoài tiền phạt, tang vật, phương tiện và tiền trong tài khoản liên quan đến hành vi vi phạm còn có thể bị tịch thu theo quy định.

Trong bối cảnh thanh toán số phát triển nhanh, việc ngăn chặn mua bán tài khoản cũng không thể chỉ dựa vào điều tra, xử lý sau khi hành vi phạm pháp đã xảy ra. Một động thái đáng chú ý là NHNN đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt, trong đó đề xuất cơ chế xử lý những tài khoản thanh toán “ngủ đông”.

Theo dự thảo, ngoài các trường hợp đóng tài khoản đã được quy định, tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán có thể được phép đóng tài khoản không phát sinh giao dịch trong thời gian từ 3 năm trở lên, tính từ lần giao dịch cuối cùng của chủ tài khoản, trừ trường hợp ngân hàng và khách hàng có thỏa thuận khác. Quy định này nếu được thông qua sẽ tạo thêm cơ sở để các tổ chức tín dụng xử lý những tài khoản không còn hoạt động nhưng vẫn tồn tại trên hệ thống.

Đại diện NHNN cho biết, thực tiễn có hai nhóm tài khoản tiềm ẩn rủi ro. Nhóm thứ nhất là tài khoản được mở hợp pháp nhưng bị bỏ quên, không còn nhu cầu sử dụng trong thời gian dài. Nhóm thứ hai là tài khoản được mở bằng giấy tờ giả hoặc lợi dụng giấy tờ tùy thân cũ của khách hàng để mạo danh. Nếu không được rà soát, xử lý, những tài khoản này có nguy cơ bị đối tượng xấu lợi dụng để thực hiện hành vi gian lận, lừa đảo hoặc che giấu dòng tiền phạm pháp.

Việc bổ sung cơ chế đóng tài khoản “ngủ đông” vì thế không chỉ giúp ngân hàng làm sạch dữ liệu khách hàng mà còn góp phần thu hẹp nguồn tài khoản có nguy cơ bị lợi dụng. Đây là hướng phòng ngừa từ sớm, thay vì chỉ lần theo dòng tiền và xử lý hậu quả sau khi hành vi phạm tội xảy ra.

Cùng với giải pháp từ cơ quan quản lý và ngân hàng, “chốt chặn” đầu tiên vẫn nằm ở chính người sử dụng tài khoản. Cơ quan chức năng khuyến cáo người dân tuyệt đối không mua, bán, cho thuê, cho mượn tài khoản ngân hàng; không đứng tên mở tài khoản theo yêu cầu của người lạ nếu bản thân không trực tiếp quản lý và sử dụng; không cung cấp căn cước công dân, dữ liệu khuôn mặt, mật khẩu, mã OTP hay thông tin đăng nhập ngân hàng cho người khác.

Học sinh, sinh viên tìm việc làm thêm cần đặc biệt cảnh giác với những quảng cáo như “mở tài khoản nhận hoa hồng”, “KYC kiếm tiền”, “không cần kinh nghiệm, vài phút có tiền” hoặc công việc yêu cầu dùng căn cước, khuôn mặt để mở hàng loạt tài khoản. Nếu nghi ngờ tài khoản hoặc thông tin cá nhân đã bị lợi dụng, người dân cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng để kiểm tra, yêu cầu áp dụng biện pháp bảo vệ cần thiết, đồng thời trình báo cơ quan Công an gần nhất.