Tháng 7-2001, cảnh sát Iran đã bắt giữ Saeed Hanaei, kẻ được gọi là 'sát thủ nhện' vì thi thể các nạn nhân mà hắn sát hại đều bị bọc lại như tơ nhện, bằng chính trang phục của họ. Đây là một trong các vụ án gây ám ảnh ở khu vực Trung Đông và châu Phi.

Con đường tội lỗi của tên sát thủ

Saeed sinh ra trong một gia đình trung lưu bình thường vào năm 1962 tại Mashhad, Iran. Hắn có nghề nghiệp là một công nhân xây dựng đồng thời là một người tin tưởng mạnh mẽ vào các thế lực thiêng liêng. Các cuộc điều tra của những nhà chức trách sau này khẳng định quá khứ của Saeed không có gì quá tăm tối, u buồn đủ để làm lý do khiến hắn trở thành kẻ giết người hàng loạt.

Sau khi kết hôn với người vợ tên Fatemah, một ngày nọ, Saeed đã nhìn nhầm một gái bán dâm đi cùng tài xế taxi là vợ mình. Trong cơn tức giận, hắn đã chửi bới vợ thậm tệ khi về tới nhà. Sự việc này thúc đẩy Saeed bắt đầu lên kế hoạch cho những tội ác sau đó.

Mọi chuyện bắt đầu vào một đêm tháng 11-2000, khi trở về từ công trường, Saeed gặp một cô gái bán dâm. Hắn ta dụ cô về nhà mình rồi siết cổ người phụ nữ bằng chiếc khăn trùm đầu mà cô ấy đeo cho đến chêt. Xác của cô bị quấn trong những chiếc áo dài, giống như áo choàng đen đặc trưng của phụ nữ Hồi giáo, và bị ném bên vệ đường.

Điều này sớm trở thành một thói quen. Hay theo cách mô tả của Saeed, đó là một “sứ mệnh tối cao”. Hắn ta tiếp tục tiếp cận thêm nhiều phụ nữ bán dâm và giết họ. Tất cả bọn họ đều bị giết bằng khăn trùm trùm kín lên đầu, thắt nút ở thắt lưng biến trang phục thành túi đựng thi thể. Xác của những nạn nhân sẽ bị vứt bên vệ đường hoặc trong các cống rãnh lộ thiên.

Saeed không đề ra bất cứ tiêu chí cố định nào về các nạn nhân. Chỉ cần người phụ nữ đó là gái bán dâm thì hắn sẽ tìm cách giết chết cô ta. Các nạn nhân của Saeed thuộc nhiều độ tuổi khác nhau trong khoảng từ 18 đến 50 tuổi.

“Sứ mệnh thánh thần”

Saeed bị bắt khi một trong số những gái mại dâm mà hắn tiếp cận nhận ra hắn có hành vi bất thường. Cô này sau đó đã cố gắng trốn chạy và báo cảnh sát, dù đối mặt với nguy cơ bị phạt. Nhà chức trách đã tiến hành bắt giữ và thẩm vấn kẻ sát nhân ngay sau đó.

Tính đến khi bị bắt, Saeed thừa nhận đã giết 16 nạn nhân trong khoảng thời gian 2 năm. Khi xác nạn nhân được phát hiện, hắn thường quay lại hiện trường và thậm chí còn giúp đưa thi thể vào xe cấp cứu. Do đời sống cá nhân khá bình lặng, người ta cho rằng Saeed phạm tội xuất phát từ động cơ tôn giáo. Trả lời với phóng viên tại hiện trường một vụ án sau khi bị bắt, Saeed không tỏ vẻ ăn năn gì. Hắn tuyên bố giết người để “làm sạch” thành phố và nếu không bị bắt thì hắn sẽ tiếp tục gây án với lời khẳng định “kể cả giết 150 phụ nữ nữa thì tôi cũng không bận tâm”.

Thành phố Mashad, nơi Saeed Hanaei sinh sống và gây án là một thành phố linh thiêng. Đây còn là nơi tọa lạc của một ngôi đền Hồi giáo dòng Shiite cực kỳ lớn có đông tín đồ. Saeed cho rằng hắn phải thực hiện một sứ mệnh thiêng liêng là dọn dẹp khu vực xung quanh thánh địa Mashhad. Nơi này có rất đông gái mại dâm hành nghề. Theo Saeed, gái mại dâm là những người có dòng máu dơ bẩn, “là liều thuốc độc với đạo đức xã hội”. Các vụ giết người đã gây ra sự phẫn nộ trên khắp Iran, không chỉ vì lo ngại về an toàn mà còn vì những góc khuất không thể tin được về mức độ mại dâm tại thành phố linh thiêng này. Trước khi Saeed Hanaei bị bắt vào tháng 7-2001, cảnh sát Iran đã vây bắt khoảng 500 gái mại dâm ở Mashhad chỉ với mục đích bảo vệ họ khỏi kẻ giết người.

Những hệ lụy của vụ án

Sau khi Saeed Hanaei bị bắt, những người sùng bái tôn giáo cực đoan tổ chức nhiều chiến dịch ủng hộ hắn. Nhật báo Keyhan đưa tin rằng nhiều người ở Mashad đã tỏ ra vui mừng với những vụ giết người của Saeed. Một nguồn tin khác cho biết, một luật sư đã tình nguyện bào chữa cho hắn ta.

Về bản chất, Saeed là kẻ giết người hàng loạt. Tuy nhiên, điều đó đã không ngăn được nhiều người ở Trung Đông ca ngợi hắn như một anh hùng Hồi giáo. Một số báo chí thậm chí còn kêu gọi tha bổng cho Saeed. Theo luật Hồi giáo cổ được một số học giả Hồi giáo cực đoan đưa ra: “Nếu kẻ sát nhân chứng minh được nạn nhân mang “dòng máu dơ bẩn” thì sẽ được tha bổng”. Tất cả các hình thức mại dâm đã bị cấm ở Iran kể từ cuộc cách mạng Hồi giáo năm 1979, nhưng nó đã trở nên phổ biến hơn trong những năm đầu thế kỷ 21. Việc Saeed có thể gây án trong 2 năm tới tận 16 nạn nhân khiến nhiều người dấy lên tranh cãi về việc nhà chức trách đã mặc kệ Saeed phạm tội để nhằm tạo ra một cuộc “thanh lọc” đạo đức.

Nghị sĩ Ali Zafarzadeh khi ấy còn tin rằng có một mạng lưới tinh vi đứng đằng sau vụ giết người. Ông nói rằng vụ giết người này tương tự như vụ giết người hàng loạt năm 1998 với nạn nhân là những phần tử trí thức và những người bất đồng chính kiến. Các nhà chức trách Iran đã phải chịu áp lực lớn khi cố gắng điều tra những vụ giết người. Ali Tajernia, một nghị sĩ từ Mashhad, đã từng yêu cầu cách chức những nhân viên chính phủ "không đủ năng lực" phụ trách điều tra vụ việc. "Nếu những vụ giết người này diễn ra ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới, các nhân viên điều tra chậm chạp như thế này đáng bị sa thải", báo chí lúc đó dẫn lời ông Tajernia.

Một số người còn cố gắng bắt chước theo Saeed. Cậu con trai 14 tuổi khi đó của hắn còn biện minh cho hành động của cha mình bằng cách khẳng định: “Nếu cha tôi bị xử tử, không nghi ngờ gì khi hàng chục người sẽ thay thế ông ấy. Như bây giờ, rất nhiều người đã yêu cầu tôi tiếp tục hành động của cha mình nhằm tiêu diệt những kẻ tội lỗi”. Nhóm vũ trang Ansar-e Hizbollah lúc ấy cũng tuyên bố đã cảnh báo trong ấn phẩm hàng tuần của mình rằng việc suy đồi đạo đức ở phụ nữ có thể dẫn đến nhiều vụ giết người như vậy trong tương lai: "Rất có thể những gì đã xảy ra ở Mashhad có thể lặp lại ở Tehran hay bất cứ đâu".

Tháng 4-2002, Saeed bị xử tử. Hắn bị treo cổ vào lúc bình minh trong một sân nhỏ bên trong khuôn viên của nhà tù Mashhad. Trái với thông lệ theo luật Hồi giáo, cả gia đình và người thân của nạn nhân đều không có mặt. Nhưng các phóng viên và nhiếp ảnh gia sau đó đã được phép tiếp cận thi thể tên sát nhân cũng như tác nghiệp. Phóng viên đài BBC tại Tehran cho biết bản chất của tội ác khiến vụ án trở thành một vụ đặc biệt nhạy cảm, và việc hành quyết không được thực hiện công khai cho công chúng biết.

Tháng 8-2022, bộ phim tài liệu “And Along Came a Spider” có buổi ra mắt tại Vương quốc Anh tại lễ hội Edinburgh đã diễn tả câu chuyện đáng lo ngại về vụ án của Saeed. Vụ án và phiên tòa xét xử đã thu hút sự chú ý đặc biệt của giới truyền thông ở Iran cũng như phơi bày sự chia rẽ sâu sắc trong một xã hội nơi những người thiểu số có tư tưởng bảo thủ truyền thống cảm thấy bị đe dọa bởi làn gió đổi mới.

Đạo diễn của bộ phim tài liệu, Maziar Bahari cũng khẳng định rằng bản chất Saeed Hanaei là một kẻ sát nhân nhưng hắn đã được những kẻ cực đoan tôn giáo tôn lên vị trí anh hùng dân tộc. Bahari nói: “Hanaei đang sống trong một môi trường rất lạc hậu, đầy độc hại và không hiểu bằng cách nào đó hắn ta vẫn có thể biện minh cho hành vi giết người của mình thông qua những tư tưởng có thể được chấp nhận được trong môi trường đó”.

Phim tài liệu của Bahari cung cấp thêm một cái nhìn đặc biệt về thế giới của những người lao động bình dân, thế giới tuyệt vọng của những cô gái mại dâm bị nghiện ma túy, nghèo đói và sự tàn ác của chế độ gia trưởng tại Iran.

Vụ án của Saeed Hanaei đã làm dấy lên cuộc tranh luận về sự mê tín bệnh hoạn. Có rất ít người thương tiếc về cái chết của 16 nạn nhân. Bộ phim And Along Came a Spider như để tưởng nhớ những người phụ nữ này và trao cho họ một sự tôn trọng họ chưa từng nhận được khi còn sống.

Cuộc tranh cãi về vụ giết người của Saeed Hanaei là mô hình thu nhỏ của một cuộc tranh cãi lớn hơn tại Iran về tính thích hợp và vai trò của tư tưởng Hồi giáo trong xã hội. Những người cải cách trong Quốc hội và Chính phủ đã cố gắng thúc đẩy việc nới lỏng hệ thống thần quyền của đất nước, ủng hộ cái mà họ gọi là "cách giải thích dân chủ của Hồi giáo". Nhưng những người thủ cựu lo sợ những người theo chủ nghĩa cải cách sẽ chỉ làm suy yếu ý thức hệ Hồi giáo đồng thời mở cửa cho những ảnh hưởng thế tục trong xã hội đến từ phương Tây.

Theo Bahari, những người đồng cảm ủng hộ với hành động của Saeed Hanaei vẫn rất mạnh mẽ và có tiếng nói, nhưng phần lớn người Iran muốn thấy một xã hội khoan dung hơn, ít tư tưởng cực đoan hơn.