Khi IS đưa video cắt đầu các nhà báo, một mặt chúng muốn đe dọa phương Tây và gây chú ý, một mặt gửi thông điệp rõ ràng cho các phóng viên: tránh xa chúng ra nếu không phải trả giá bằng mạng sống.

Những thiếu nữ tìm đến IS

Tuần rồi, ba chị em gái, từ 15-17 tuổi, ở ngoại ô Denver, Colorado, Mỹ, trốn sang Syria định tìm cách gia nhập tổ chức khủng bố cực đoan IS, vừa được FBI tìm thấy và đưa về nhà. Cha mẹ các cô không hiểu tại sao và không biết các con họ đã bắt đầu lên kế hoạch trốn nhà vào lúc nào.

Cũng tuần qua, cảnh sát Anh bắt cô gái 25 tuổi ở Bắc London nghi đang chuẩn bị các hành động khủng bố liên quan đến IS. Đây chỉ là những ví dụ mới nhất trong hàng loạt cô gái từ phương Tây đang tìm cách chạy sang Iraq và Syria tham gia phiến quân thời gian qua. Con số lớn nhất là từ Anh và Pháp, nhiều phụ nữ khác từ Áo, Bỉ và Tây Ban Nha.

Một trong những lý do nhiều thanh niên gia nhập IS hiện nay là ở đó có nhiều cô gái trẻ tham gia chiến đấu hoặc sẵn sàng làm vợ các tay súng. Đây là một chiêu tuyển dụng mới và đã chứng tỏ hiệu nghiệm, thu hút hàng ngàn tay súng đến từ châu Âu và các nơi khác tham gia chiến đấu cho IS. Trong nhiều tháng trời, IS đã nỗ lực “lên danh sách” các phụ nữ, có hẳn các chương trình tuyển dụng và các diễn đàn trực tuyến dành riêng cho việc tuyển dụng này.

Các nhà phân tích ước lượng khoảng 10% nhân sự IS tuyển dụng từ phương Tây là phụ nữ, bị hấp dẫn bởi viễn cảnh lấy chồng là chiến binh IS, từ ảnh hưởng của mạng xã hội và các trang mạng hay diễn đàn thường đưa ra các lời khuyên, bí quyết và cả hỗ trợ hậu cần cho chuyến đi.

Các trang mạng này xây dựng hình ảnh cuộc sống “đế chế” Hồi giáo này như một thiên đường với những hình ảnh phụ nữ nấu ăn, tán chuyện, chăm sóc con cái hay uống cà phê với nhau; hoặc hình ảnh những phụ nữ cầm súng, mang những thắt lưng cho việc đánh bom tự sát và cả đầu người.

Giáo sư Kamaldeep Bhui, Trung tâm Khoa học và Truyền thông của Đại học Queen Mary, Anh, cho rằng đang có một dạng “bệnh” ở phụ nữ Hồi giáo trẻ, muốn được “tỏa sáng” như đàn ông. Ông cho rằng những phụ nữ này có nguy cơ rất cao dễ nổi giận với bất công trong khi lại rất vị tha với những loại bạo lực chống lại nó.

Nhóm này ngày càng trẻ hơn, được giáo dục đầy đủ, và càng thuộc tầng lớp trung lưu, họ càng có xu hướng trầm cảm và bị cô lập về mặt xã hội.

Dĩ nhiên, thực tế ở IS rất khác với những hình ảnh trên màn hình. Nhiều phụ nữ, đôi khi chỉ là những thiếu nữ 15 tuổi, đã tham gia IS đang tuyệt vọng tìm đường về nhà nhưng không phải bao giờ cũng về được, hoặc bị bắt giam. Nhiều người trốn thoát khỏi IS đã kể lại những câu chuyện khủng khiếp về bạo lực tình dục mà họ đã phải chứng kiến hay trải qua.

Dân chủ không thôi chưa đủ

Cũng tuần trước, Martin Rouleau Couture, 25 tuổi, bị cảnh sát Canada bắn chết sau khi tông xe vào hai quân nhân làm chết một người rồi bỏ chạy. Vào tháng 7, Couture đã tìm cách chạy sang Thổ Nhĩ Kỳ với ý định gia nhập IS nhưng bất thành. Cũng vào tuần này, một đoạn video quay cảnh một thanh niên Úc 17 tuổi đứng với các tay súng IS, vẫy cờ IS và đe dọa chặt đầu các lãnh đạo phương Tây, kể cả Tổng thống Mỹ Obama, được tung lên mạng.

IS hiện có hơn 30.000 thành viên trên toàn cầu, theo dữ liệu ước đoán của Cơ quan Tình báo Hoa Kỳ vào tháng 9, không chỉ từ các nước Ảrập mà còn từ Anh, Mỹ, và Úc. Cũng như đối với phụ nữ, IS có hẳn chiến lược và các chương trình tuyển dụng trực tuyến nhằm thu hút những cá nhân cảm thấy mình bị bỏ rơi hay là “công dân hạng hai”, hay đang phải vật lộn với những khó khăn kinh tế, thất nghiệp... ở phương Tây.

Theo The New York Times, Chính phủ Tunisia ghi nhận ít nhất 2.400 người Tunisia đã sang Syria và Iraq gia nhập IS, một số cho rằng con số là 3.000, và hàng ngàn người khác vẫn đang tìm cách gia nhập phiến quân này.

Tại Tunisia, nhiều người trẻ tuổi cho rằng sau cuộc cách mạng “mùa xuân Ảrập” cách đây bốn năm, sự tự do mới mẻ này và các cuộc bầu cử không đem lại cho họ nhiều lợi ích lắm trong cuộc sống hàng ngày, không tạo thêm việc làm hay ổn định xã hội. Dù dân chủ của Tunisia đã giúp mọi người tự do phản biện, bày tỏ quan điểm, sự thiếu kiên nhẫn khiến một bộ phận giới trẻ hướng đến IS.

Nhiều người tham gia IS chỉ đơn giản là ở đó họ được hứa sẽ có nhà cửa, lương bổng, Internet, và cả vợ nữa. Các cử nhân tốt nghiệp đại học thất nghiệp, một nhóm lớn ở Tunisia, nơi giáo dục đắt đỏ nhưng việc làm thì hiếm, là đối tượng tuyển dụng ưu tiên cho các tay súng. Chuyện IS giết người hàng loạt, cắt đầu con tin là các nhà báo và nhà hoạt động xã hội... được cho là chuyện bịa đặt. “Đó toàn là sản phẩm của phương Tây”, một tài xế nói với phóng viên The New York Times.

IS còn thu hút người trẻ tham gia bằng những thể hiện trên truyền thông rằng tại Syria, người Hồi giáo bị đàn áp và chúng tôi (IS) đang chiến đấu vì sự công bằng cho họ. Ahmed, một thanh niên Tunisia đã gia nhập IS, nói đây mới là một đế chế thật sự, có hệ thống, công bằng và chúng tôi không phải làm theo lệnh ai chỉ vì họ giàu hay có quyền; đây là hành động, chứ không chỉ nói suông... Một thanh niên 28 tuổi khác có bằng thạc sĩ về kỹ thuật, cũng nói IS là hy vọng duy nhất cho “công bằng xã hội”, bởi vì nó sẽ xâm chiếm các đế chế dầu mỏ giàu có vùng vịnh Persian và tái phân phối lại sự giàu có, và đó là cách duy nhất để đưa con người trở lại quyền thật sự, trả lại tài nguyên cho con người.

Các nhà lãnh đạo đảng Hồi giáo chính thống Ennahda đang lãnh đạo Quốc hội Tunisia cho biết họ đã đánh giá quá mức tầm quan trọng của dân chủ để chống lại chủ nghĩa cực đoan. Một trong số đó, Said Ferjani, nói, khi không đi cùng với sự phát triển xã hội và kinh tế, nền dân chủ khó mà duy trì được.

Khoảng 400 tay súng người Tunisia đã quay trở lại, trong số đó nhiều người đã bị bắt. Khoảng 60% trong số đó thừa nhận đã thất vọng và nhầm lẫn về IS, đã không hề biết rằng ở đó chỉ là các nhóm Hồi giáo đánh lẫn nhau. Họ cảm thấy bị lừa dối và bị sang tay qua lại như những nô lệ.

Tương tự, nhiều thanh thiếu niên từ Anh, Úc, Mỹ bị cô lập hoặc thiếu một lý tưởng sống rõ ràng đã tìm thấy ở IS (mà họ biết trên Internet và mạng xã hội đó) như một nơi cho họ cảm giác thuộc về một “lý tưởng” và bản sắc nào đó, có thể đem lại cho họ cảm giác là anh hùng, hấp dẫn, nơi họ có thể làm điều gì đó để thay đổi thế giới.

Với thế giới Hồi giáo, IS dùng các chiêu thức mị dân để tuyển dụng thêm binh lính. Chúng tô vẽ hình ảnh các tay súng mạnh mẽ, nam tính, đầy sức hấp dẫn, bằng những đoạn phim hay hình ảnh tương tự như các đoạn trailer phim ảnh.

Chiến tranh tâm lý và mạng xã hội

Tờ TechCrunch cho rằng những chiêu của IS cho thấy vai trò mới của mạng xã hội trong chiến tranh hiện đại.

Trong những năm qua, IS đã sử dụng mạng xã hội và các trang web để kiểm soát câu chuyện về tổ chức này cho hai luồng đối tượng chính: phương Tây và thế giới Hồi giáo. Khi IS đưa video cắt đầu các nhà báo, một mặt chúng muốn đe dọa phương Tây và gây chú ý, một mặt gửi thông điệp rõ ràng cho các phóng viên: tránh xa chúng ra nếu không phải trả giá bằng mạng sống.

IS thực sự đã tạo ra làn sóng truyền thông. Chỉ trong tháng 8, theo Recorded Future, có đến 27.000 tài khoản Twitter có cảm tình với IS, 700.000 tài khoản thảo luận về IS.

Đây thực sự là một cuộc chiến tranh tâm lý, tờ National Review kết luận.

Và nó cũng cho thấy những vấn đề của thế giới còn lại mà IS đã lợi dụng: một giới trẻ mơ hồ và thiếu lý tưởng sống, bị cô lập trong xã hội, những vấn đề kinh tế và xã hội, sự lợi hại của mạng xã hội và Internet.

Cho nên, các cuộc không kích hay đổ tiền tỉ vào vũ khí là không đủ để chiến đấu với nhóm khủng bố này. Các chính phủ muốn tiêu diệt IS cần ưu tiên bảo vệ và tạo điều kiện cao nhất có thể để báo chí thực sự tác nghiệp và đem thông tin từ những nơi mà nó đang hoành hành đến với thế giới.