Trước thềm Hội nghị Lãnh sự danh dự Việt Nam lần thứ II diễn ra tại Quảng Ninh, Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng khẳng định mạng lưới 48 Lãnh sự danh dự tại 35 quốc gia đang ngày càng phát huy vai trò là 'cánh tay nối dài' của ngành Ngoại giao trong bảo hộ công dân, kết nối hợp tác kinh tế và quảng bá hình ảnh Việt Nam.

Hội nghị lần này được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống Lãnh sự danh dự, góp phần thực hiện các mục tiêu đối ngoại trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Trước hết xin Thứ trưởng chia sẻ rõ hơn về chế định Lãnh sự danh dự? Mạng lưới này đã và đang đóng góp như thế nào vào công tác đối ngoại của Việt Nam, đặc biệt là trong mảng bảo hộ công dân và ngoại giao kinh tế thời gian qua?

Lãnh sự danh dự là một chế định đặc biệt của Luật pháp quốc tế (được quy định trong Công ước Viên năm 1963 về quan hệ lãnh sự) được Việt Nam chính thức thể chế hóa từ rất sớm, đánh dấu bằng việc Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cầm ký Quyết định số 06 NG/QĐ ban hành Quy chế Lãnh sự danh dự vào ngày 08/01/1994 và bổ nhiệm vị Lãnh sự danh dự đầu tiên tại Li-băng ngay trong tháng 1/1994.

Sau hơn ba thập kỷ, hệ thống Lãnh sự danh dự Việt Nam đã có phát triển mạnh mẽ. Đến nay, ta đã có 48 Lãnh sự danh dự đang hoạt động hiệu quả tại 35 nước, vươn rộng khắp tất cả các châu lục. Khác với các viên chức lãnh sự chuyên nghiệp là công chức, viên chức của Chính phủ Việt Nam, các Lãnh sự danh dự đa phần là những doanh nhân thành đạt, có uy tín, tự nguyện hỗ trợ các công việc lãnh sự, bảo hộ công dân Việt Nam ở sở tại bằng nguồn lực cá nhân. Dẫu mang nhiều quốc tịch khác nhau, họ gắn kết với Việt Nam bằng tình cảm chân thành, uy tín cá nhân và tinh thần đồng hành tự nguyện. Nhiều người đã đảm nhiệm sứ mệnh Lãnh sự danh dự 4 nhiệm kỳ (12 năm) liên tục.

Trong bối cảnh các Cơ quan đại diện của Việt Nam chưa thể hiện diện được ở mọi địa bàn, các Lãnh sự danh dự được bổ nhiệm tại những nơi ta chưa thành lập Cơ quan đại diện hoặc ở các địa phương nằm rất xa những nơi ta có Cơ quan đại diện. Các Lãnh sự danh dự chính là "cánh tay nối dài" góp phần "kịp thời" bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, pháp nhân Việt Nam cũng như kết nối các cơ hội hợp tác giữa Việt Nam với sở tại.

Nhìn lại chặng đường phát triển thời gian qua, các Lãnh sự danh dự đã có nhiều đóng góp hết sức thực chất, đặc biệt là trong bảo hộ công dân, pháp nhân Việt Nam ở nước ngoài và thúc đẩy hợp tác kinh tế - thương mại - đầu tư.

Trước một thế giới biến động nhanh chóng, phức tạp với nhiều thách thức về an ninh, an toàn như đại dịch Covid-19, xung đột Nga-Ukraine, xung đột tại Trung Đông..., sự đồng hành kịp thời, tâm huyết của các Lãnh sự danh dự tại thực địa đã trở thành điểm tựa an lòng cho cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Các Lãnh sự danh dự đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Ngoại giao cũng như các Cơ quan đại diện Việt Nam trong công tác hỗ trợ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, pháp nhân Việt Nam. Đó không chỉ là trách nhiệm, mà còn là tình cảm của các Lãnh sự danh dự đối với đất nước, con người Việt Nam.

Bằng mạng lưới quan hệ sâu rộng và vị thế, uy tín tại sở tại, các Lãnh sự danh dự đã phát huy mạnh mẽ vai trò "cầu nối tiên phong", không chỉ hỗ trợ các đoàn doanh nghiệp Việt Nam khảo sát, mở rộng thị trường xuất khẩu, mà còn chủ động "đặt hàng", gợi mở và kết nối trực tiếp các tập đoàn kinh tế, tài chính lớn trên thế giới hợp tác với các địa phương, doanh nghiệp Việt Nam. Đáng chú ý, nhiều Lãnh sự danh dự đã trực tiếp đầu tư hoặc vận động các dòng vốn chất lượng cao trong các lĩnh vực ưu tiên như công nghệ cao, chuyển đổi xanh, năng lượng tái tạo, nông nghiệp công nghệ cao vào Việt Nam; đồng thời tích cực lan tỏa hình ảnh một nước Việt Nam có lịch sử, văn hóa, truyền thống lâu đời, đồng thời đang đổi mới, vươn lên, ngày càng đóng góp nhiều hơn cho cộng đồng quốc tế.

Từ nền tảng những đóng góp đó, xin Thứ trưởng cho biết bối cảnh cùng ý nghĩa đặc biệt của Hội nghị Lãnh sự danh dự Việt Nam lần thứ II được tổ chức tại tỉnh Quảng Ninh lần này?

Đây là sáng kiến của Cục Lãnh sự, Bộ Ngoại giao. Năm 2021, Hội nghị Lãnh sự danh dự Việt Nam lần thứ 1 diễn ra vào thời điểm cả thế giới đang gồng mình ứng phó với đại dịch COVID-19, theo hình thức trực tuyến kết hợp trực tiếp.

Hội nghị Lãnh sự danh dự lần thứ 2 vào tháng 7 này tại Quảng Ninh là diễn đàn trực tiếp đầu tiên tại Việt Nam của các Lãnh sự danh dự và diễn ra vào một thời điểm có ý nghĩa hết sức đặc biệt. Việt Nam vừa tổ chức thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, cột mốc lịch sử mở ra một chương phát triển mới với khát vọng bứt phá, đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Bên cạnh đó, Hội nghị Lãnh sự danh dự Việt Nam cũng diễn ra ngay trước thềm Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, thời điểm toàn ngành Ngoại giao Việt Nam sẽ quán triệt các định hướng lớn của Đại hội XIV và đề ra chiến lược, kế hoạch, biện pháp thực hiện đường lối đối ngoại trong giai đoạn mới.

Chính vì vậy, Hội nghị Lãnh sự danh dự lần thứ 2 không chỉ đơn thuần là một diễn đàn trao đổi định kỳ, mà còn là một dấu mốc mang tính chuyển giao tư duy và định hình hành động. Đây là dịp để nhìn lại, vinh danh những đóng góp thực chất, hiệu quả của các Lãnh sự danh dự Việt Nam ở nước ngoài, đồng thời cũng làm rõ những yêu cầu mới của ngành đối ngoại Việt Nam, đặt ra những kỳ vọng và nhiệm vụ về tạo đột phá trong hành động, nâng cao hiệu quả của hệ thống Lãnh sự danh dự Việt Nam ở nước ngoài.

Bên cạnh đó, việc lựa chọn Quảng Ninh, một trong những địa phương đi đầu cả nước về tốc độ phát triển, hạ tầng hiện đại và tinh thần chủ động hội nhập làm nơi tổ chức sự kiện cũng phát đi thông điệp: Công tác đối ngoại gắn kết chặt chẽ và lấy sự phát triển của các địa phương và lợi ích của người dân, doanh nghiệp làm mục tiêu và động lực.

Là người trực tiếp chỉ đạo công tác tổ chức, Thứ trưởng có những kỳ vọng gì về các kết quả thực chất mà Hội nghị Lãnh sự danh dự lần thứ 2 sẽ đạt được lần này?

Hội nghị lần này được chuẩn bị rất công phu và nhận được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Lãnh đạo Bộ Ngoại giao cũng như sự phối hợp chặt chẽ, chu đáo của UBND tỉnh Quảng Ninh, thành phố Hải Phòng và các bộ, ngành. Xuyên suốt 04 ngày tại Hà Nội, Hải Phòng và Quảng Ninh, các Lãnh sự danh dự không chỉ tham dự các phiên họp chính thức của Hội nghị mà còn trực tiếp thăm, làm việc và trao đổi với đại diện các cơ quan, địa phương, doanh nghiệp. Hướng tới một kỳ Hội nghị thành công, tôi gửi gắm ba kỳ vọng lớn về những kết quả thực chất mà sự kiện sẽ mang lại:

Thứ nhất, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và tinh thần đồng hành: Tôi kỳ vọng Hội nghị sẽ là dịp để các vị Lãnh sự danh dự cảm nhận sâu sắc sự trân trọng, ghi nhận của Đảng, Nhà nước và Bộ Ngoại giao Việt Nam đối với những cống hiến, đóng góp của các Lãnh sự danh dự. Qua đó, tiếp tục truyền lửa nhiệt huyết, giúp các Lãnh sự danh dự thấy rõ vai trò đồng hành cùng Chính phủ, địa phương, doanh nghiệp khi Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển.

Thứ hai, mở ra các giải pháp đột phá cho công tác lãnh sự, bảo hộ công dân và kết nối kinh tế: Tôi mong muốn các phiên thảo luận tại Hội nghị sẽ diễn ra cởi mở, thẳng thắn và bám sát thực tiễn; qua đó, tổng kết những kết quả đạt được, chia sẻ những kinh nghiệm, cách làm hay và tháo gỡ được những vướng mắc, phát sinh trong công tác của các Lãnh sự danh dự, đồng thời "kích hoạt" được nhiều ý tưởng hành động và dự án hợp tác cụ thể.

Thứ ba, thiết lập cơ chế kết nối thông suốt và chuyên nghiệp hơn: Tôi kỳ vọng Bộ Ngoại giao sẽ xây dựng được một mạng lưới -kết nối rộng khắp với cơ chế thông tin hiệu quả, tạo ra sự phối hợp nhịp nhàng, thông suốt giữa các đơn vị của Bộ Ngoại giao, các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp và từng vị Lãnh sự danh dự để mọi hoạt động được phối hợp nhanh nhất, mọi đề xuất hợp tác được kết nối hiệu quả nhất và mọi khó khăn, vướng mắc của công dân hay doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài đều nhận được sự hỗ trợ kịp thời nhất.

Tôi tin tưởng chắc chắn rằng Hội nghị Lãnh sự danh dự Việt Nam tại Quảng Ninh sẽ mở ra một chương hợp tác mới đầy năng động, đưa hệ thống Lãnh sự danh dự ngày càng lớn mạnh, đóng góp hiệu quả hơn vào công tác của ngành Ngoại giao và sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Trân trọng cảm ơn Thứ trưởng!

Chế định Lãnh sự danh dự được áp dụng rộng rãi trong quan hệ lãnh sự giữa các nước từ nhiều thế kỷ nay và đã được ghi nhận trong Công ước Vienna năm 1963 về Quan hệ lãnh sự mà Việt Nam là thành viên. Lãnh sự danh dự Việt Nam ở nước ngoài không phải là cán bộ, công chức, viên chức nhà nước Việt Nam hoặc nước ngoài, không nhận lương từ ngân sách của Chính phủ Việt Nam hoặc bất cứ nước nào và được Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam bổ nhiệm trong trường hợp có yêu cầu về công tác lãnh sự nhưng chưa có điều kiện thành lập cơ quan đại diện lãnh sự hoặc bổ nhiệm viên chức lãnh sự chuyên nghiệp.