Những Khúc Nhạc “Mê Ly” Của Văn Phụng

Triết Giao - Nhụy Nhã

Trong vòm trời bao la những ánh tinh cầu tỏa sáng như giải ngân hà tập hợp nhiều nhân tài nơi nghệ thuật trau chuốt, phối hợp, biến đổi âm thanh của nền nhạc Tình Ca Việt Nam trước năm 1975 vốn xuất phát từ chiếc nôi dòng nhạc Tiền Chiến, có lẽ giới hâm mộ đều không thể nào không nhắc đến tài năng của nhạc sĩ Văn Phụng, một nhà soạn nhạc hòa âm nổi tiếng khắp 3 miền đất nước từ khoảng giữa thập niên 1950 với nhiều danh khúc trữ tình đóng góp thêm nhiều nét phong phú đa dạng, sắc sảo điêu luyện cho kho tàng văn hóa Việt Nam về lĩnh vực âm nhạc.

Nhạc sĩ Văn Phụng chào đời năm 1930 tại Hà Nội với tên thật là Nguyễn Văn Phụng và đã có dịp tiếp xúc cùng thế giới âm thanh của dòng nhạc cổ điển Tây phương từ thuở bé khi ông trực tiếp thụ huấn dương cầm từ 2 vị nữ giáo sư tên Vượng và Perrier, nên niềm đam mê sáng tác cộng với khả năng trình tấu thiên phú của ông như càng có thêm chất liệu về nền tảng hòa âm được tô đậm những nét lả lướt bay bổng trong không gian đa chiều thánh thót của nền nhạc Tây Phương kết hợp cùng những màu sắc thơ mộng nhẹ nhàng nơi thế giới êm đềm trầm lắng của Việt Nhạc, để nhập thành một thể kết tinh nghệ thuật toàn hảo.

Vào năm 15 tuổi, chàng thiếu niên Nguyễn Văn Phụng đã đoạt giải Nhất trong một cuộc thi diễn tấu dương cầm tại Đại Hý Viện Hà Nội qua một nhạc phẩm Pháp mang tên “La Prière D ‘une Vierge”, và năm sau đó tốt nghiệp Tú Tài tại trường Albert Sarraut rồi khởi đầu cho sự nghiệp sáng tác bằng ca khúc lừng danh “Ô Mê Ly” chính thức đưa tên tuổi của Văn Phụng đi vào lòng giới yêu nhạc như là một sự đón nhận thân thương và nồng nhiệt vì tài năng hiếm có của ông.

Sự góp mặt của ca khúc “Ô Mê Ly” từ năm 1948 chính là lúc Văn Phụng vừa tròn 18 với bầu nhiệt huyết hăng say của lứa tuổi thanh xuân cuồng nhiệt với âm nhạc mơ mộng với cuộc đời và tác phẩm này cũng xuất hiện trong thời điểm đánh dấu rất rõ nét về giai đoạn chuyển tiếp giữa dòng nhạc Tiền Chiến và những nhạc phẩm cận đại để hình thành một sắc thái riêng biệt cho dòng tân nhạc Việt Nam được thể hiện qua những cấu trúc vững chắc, mạch lạc của nền nhạc lý Tây Phương khiến người nghe dễ dàng nhận diện bố cục ở từng khuôn nhạc, từng vị trí của hợp âm và nhất là chủ âm được biến tấu theo dòng tập hợp âm sắc liên kết chặt chẻ từ phiên khúc đến điệp khúc.

Khởi đi từ những nốt nhạc dạo đầu lồng trong nhịp điệu Fox - Calypso rộn ràng sinh động nét vui tươi hồn nhiên, 3 âm từ “Ô Mê Ly” từ câu nhập khúc được ngân lên một cách chậm rãi nhẹ nhàng trên nền nhạc tuôn rải tiếng dương cầm lưu luyến như vừa muốn níu kéo tâm trạng chờ đợi những âm điệu tươi sáng của phần phiên khúc đã bộc lộ một khía cạnh đặc biệt của ca khúc “Ô Mê Ly” qua những lời ca phóng thoáng nhộn nhịp, lạc quan yêu đời.

Nhờ vào những đặc điểm nói trên, “Ô Mê Ly” đã nhanh chóng trở thành 1 tác phẩm tiêu biểu cho nền tân nhạc Việt Nam vừa thoáng đượm không khí an lạc thanh bình trong bối cảnh của thời kỳ tiền chiến vừa toát ra những ý nhạc tân kỳ qua lối hòa âm phối nhạc tràn đầy âm hưởng tươi vui hấp dẫn như báo hiệu cho buổi bình minh tươi sáng về sự phát triển của Việt nhạc, và cũng chính vì lẽ này mà dù cho đến nay tuy đã trải qua gần đúng 40 năm nhưng “Ô Mê Ly” vẫn còn là một trong những ca khúc được thính giả yêu nhạc trân trọng thưởng thức và càng được nhiều nghệ sĩ trình diễn.

Ô Mê Ly

Ô mê ly, mê ly!

Ô mê ly, mê ly đời ta!

Ô mê ly đời sống với cây đàn

Tình tính tang dạo phím rồi ca vang

Chiều êm êm nhìn phía xa mây vàng

Dục lòng ta dạo khúc ca với đàn

Một chiều mưa ta hát vang "Mưa rơi!"

Rồi cùng ta mưa đáp: "Cho tươi đời!"

Một ngày nắng ta hát vang: "Nắng tươi!"

Đàn cầm tay say sưa hát là nguồn vui

Gió sớm đã về, cùng tiếng hát tiếng cười

Thấp thoáng bóng người ngoài đám lúa cất lời

Thấy tiếng hát cười là gió sớm đến mời: "Người ơi, đàn đi!"

Ô mê ly, mê ly!

Ô mê ly, mê ly đời ta!

Đứng giữa cánh đồng nhìn ánh nắng phớt hồng

Có tiếng hát chòng từ đám lúa lướt về

Thoáng thấy tiếng nàng và thoáng có tiếng cười, đàn ta hòa vang

Ô mê ly, tơ duyên!

Ô mê ly, khúc ca triền miên!

Ô mê ly đời sống bao duyên tình

Trời về trưa ngồi dưới hàng cây xanh

Nhìn bao la đồng lúa xa xa mờ

Đàn hòa vang tựa sóng xô đến bờ

Đường về thôn em bé vui câu ca

Dục hồn thơ tha thiết yêu quê nhà

Đàn cùng ta reo khúc ca chơi vơi

Nhạc còn vang nhịp nhàng đưa ngàn nơi

Đồng dạng với những âm hưởng sáng tạo mới lạ của “Ô Mê Ly”, nhạc sĩ Văn Phụng còn mang đến cho giới hâm mộ nhiều tác khúc khác như “Trăng Sơn Cước”, “Tiếng Vọng Chiều Vàng” v.v.. vốn được xem như những bước khai phá độc đáo cho nền tân nhạc miền Việt Nam. Từ đó cho đến khoảng năm 1972, ngoài những sáng tác với số lượng đồ sộ hơn 100 tác khúc kèm theo những giá trị mang kích thước không kém gì tên tuổi của chính mình, các hoạt động về âm nhạc của Văn Phụng còn được trải rộng trên lĩnh vực truyền thông khi ông phụ trách chương trình ca nhạc trên Đài Phát Thanh  với trách vụ nhạc trưởng. Đồng thời, Văn Phụng cũng trở thành một nhạc sĩ chuyên nghiệp về hòa âm cho những băng nhạc nổi tiếng phát hành tại Sài Gòn trước năm 1975 và luôn được nhìn nhận là một trong những nhà soạn nhạc xuất sắc đương thời.

Qua đó, những tình khúc bao gồm các sáng tác từ thời tiền chiến đến cận đại đã trở nên quen thuộc và đi sâu vào lòng giới yêu nhạc như: “Tôi Đi Giữa Hoàng Hôn”, “Suối Tóc”, “Bến Đà Giang”, “Thuyền Xưa Bến Cũ”, “Tiếng Dương Cầm”, “Vó Câu Muôn Dặm”, “Bức Họa Đồng Quê”, “Yêu”, “Giã Từ Đêm Mưa”, “Tình”, “Xuân Họp Mặt”, “Mưa Trên Phím Ngà” v.v… đã tạo thành một bức tranh nghệ thuật tổng hợp nhiều màu sắc, đủ thể loại và chủ đề sáng tác của Văn Phụng đã cho thấy sự cống hiến quí báu của ông góp phần không ít vào sự phát triển và thăng hoa cho nền tân nhạc Việt Nam.

Trong số những tác phẩm này, có lẽ ca khúc “Suối Tóc” thuộc thể loại tiền chiến được Văn Phụng sáng tác về mối tình của ông và người vợ tức nữ ca sĩ Châu Hà, là một nhạc phẩm gây ấn tượng mạnh mẽ nơi người nghe bằng một nền nhạc chơi vơi, êm đềm, du dương qua âm hưởng của hợp âm trưởng chuyển tấu thành hợp âm thứ nơi câu nhạc dẫn nhập được tấu lên bằng sự rung động của những phiếm dương cầm thánh thót hợp cùng âm vang lả lơi của tiếng vĩ cầm khiến con tim yêu đương phải bồi hồi rung cảm theo những vần thơ say đắm trước hình ảnh “suối tóc bờ vai” của giai nhân trong lòng người nghệ sĩ:

“Tìm đâu thấy liễu xanh-xanh lả lơi.

Hay đi tìm dòng suối tóc trên vai.

Ghi trong khóe mắt u hoài hình bóng ai.

Tôi với em một đêm Thu êm ái…”

Và trên phương diện Tình Ca, tài nghệ hòa âm của Văn Phụng lại càng thêm nét quyến rũ sắc sảo hơn bởi nhạc phẩm “Tình”, vốn là một ca khúc điển hình được gửi đi ngay từ phiên khúc đầu bằng những dòng hợp âm liên hoàn, nối kết linh động như những đợt sóng triền miên vỗ nhẹ vào không gian của những tâm hồn chan chứa nỗi sầu thương luyến ái một cách nhẹ nhàng qua những triết lý về tình yêu và nhất là những định nghĩa về chữ “Tình” của Văn Phụng:

“Tình là một chuyện muôn màu

Tình là mình hạnh phúc thật mau

Tình là một bài thơ sầu

Tình là một niềm nhớ thương nhau.

Tình đẹp tựa mùa thu vàng

Tình mình nhiều mộng ước miên man

Tình là một chuyện huy hoàng

Tình mình là thành nhớ hoang mang…”

Cuốn theo dòng trôi nổi của vận mệnh đất nước, Văn Phụng đã cùng gia đình rời Việt Nam vào năm 1978 và định cư tại tiểu bang Virginia, Hoa Kỳ cho đến khi ông mất ngày 17 tháng 12 năm 1999 do những biến chứng của bệnh tiểu đường. Và cũng như bao nhạc sĩ thiên tài của Việt Nam, sự ra đi của Văn Phụng đã để lại một khoảng trống to lớn trong lĩnh vực sáng tác, hòa âm khiến nền tân nhạc Việt Nam càng trở nên buồn vắng.

Giờ đây, trải qua đúng 4 thập niên kể từ khi khởi đầu sự nghiệp sáng tác, những khúc nhạc “Mê Ly” của ông vẫn còn tỏa sáng trong lòng giới yêu nhạc khắp nơi khiến ta không khỏi chạnh lòng nghĩ đến một câu hỏi khó có câu giải đáp chính xác: “Bao giờ chúng ta lại có thêm được những nhạc khúc làm mê ly lòng mình như những sáng tác của Văn Phụng?”