Bác sĩ Nguyễn Văn Đức
8748 E. Valley Blvd., Ste
H
Rosemead, CA 91770
Tel: (626) 288-3306
Ho đứng hàng thứ năm trong các lý do khiến chúng
ta đi tìm bác sĩ. Hàng năm người ở Mỹ tiêu hơn 600 triệu đô-la
tiền thuốc ho.
Chúng ta đang trong mùa lạnh, mùa ho. Người bệnh
ho, bác sĩ cũng ho. Cứ như pháo nổ. Ho ngủ không được, ho trong
chỗ làm ai nhìn cũng sợ (nhưng rồi vài ngày sau họ cũng phát ho,
còn hơn cả mình!). Ho phát bực, rồi buồn cả bác sĩ sao không cho
trụ sinh, không chích thuốc cho mau hết ho.
Ho được phân làm 3 loại tùy thời gian xảy ra bao
lâu: ho cấp tính (acute cough), ho bán cấp tính (subacute cough)
còn gọi là ho kéo dài (prolonged cough), và ho kinh niên
(chronic cough). (Đi khám bệnh, bạn nhớ cho bác sĩ biết bạn ho
đã bao lâu, để bác sĩ dễ định bệnh, nghĩ đến những nguyên nhân
nào khiến bạn ho. Yếu tố thời gian bao giờ cũng quan trọng hàng
đầu trong y khoa.)
Ho cấp tính kéo dài dưới 3 tuần, thường do một
bệnh nhiễm đường hô hấp cấp tính (acute respiratory tract
infection), như cảm, cúm mùa này. Thường, khi chúng ta bị cảm,
cúm, chúng ta ho một hai tuần, nhưng những trường hợp cảm, cúm
ho lai rai đến 3 tuần cũng không phải ít.
Ho bán cấp tính (ho kéo dài) là những trường hợp
chúng ta tiếp tục ho đến 8 tuần lễ. Nếu không có triệu chứng gì
quan trọng khác, và thăm khám kỹ cũng chẳng tìm thấy gì lạ lắm,
thường ho bán cấp tính cũng gây do cảm, cúm. Một số trường hợp
cảm, cúm gây ho đến 7-8 tuần.
Ho kinh niên là những trường hợp ho trên 8 tuần.
Ba nguyên nhân thường hay gây ho kinh niên là nước sau mũi chảy
xuống cổ họng (postnasal drip, do viêm mũi, viêm các xoang quanh
mũi), suyễn, và bệnh dội ngược bao tử – thực quản
(gastro-esophageal reflux disease).
Bài này, chúng ta bàn về cái ho cứ tiếp tục làm
phiền ta sau khi nhiễm cảm, cúm.
Nguyên nhân
Cảm (cold) hay
cúm (flu), do siêu vi, khiến đường hô hấp của chúng ta viêm, và
ta ho. Cái ho do cảm, cúm lắm lúc kéo dài đến 2-3 tuần lễ. Thỉnh
thoảng, ta còn tiếp tục ho lai rai lâu hơn nữa.
Đường hô hấp bị
viêm do siêu vi cảm, cúm có khi nhiều tuần sau vẫn chưa lành,
khiến các ống thở trở thành nhạy ứng hơn với những tác nhân gây
ho bên ngoài, như khí lạnh, khói thuốc, ... Bình thường không
sao, nay mới cảm, cứ hít tí khí lạnh, ngửi chút khói thuốc, ta
lại ho.
Cảm, cúm cũng có
thể khiến nước sau hốc mũi ta cứ chảy xuống họng một thời gian
dài, khiến ta tiếp tục ho.
Chữa trị
Sự chữa trị ho
cấp tính (dưới 3 tuần) và bán cấp tính (từ 3 đến 8 tuần) gây do
cảm, cúm cần sự hiểu biết và kiên nhẫn của chúng ta.
Cái ho cấp tính
do cảm, cúm có thể rất dữ trong 1-2 tuần đầu, liên miên khiến ta
không ngủ được ban đêm, ban ngày cũng khó làm việc. Lúc ho đang
dữ nhất như vậy, thuốc ho không giúp nhiều lắm, nhiều vị trong
chúng ta nghĩ phải cần đến trụ sinh, hoặc chích thuốc. Nhưng khổ
nỗi, trụ sinh không giúp gì cả, vì trụ sinh chỉ đánh được vi
trùng (như trong các bệnh sưng phổi, viêm xoang quanh mũi, bệnh
ho gà), còn cảm, cúm là bệnh do siêu vi. Việc dùng trụ sinh bừa
đi, mong cho cái ho nó chóng bớt hoàn toàn không đúng, ngược lại
còn có hại, vì thêm tốn kém, phải chịu những phản ứng phụ của
thuốc, và làm các vi trùng trở thành kháng thuốc trụ sinh, khi
sưng phổi hoặc viêm xoang quanh mũi thực sự xảy ra, ta phải đổi
trụ sinh mới, đắt tiền hơn và có thể gây phản ứng phụ nhiều hơn.
Còn thuốc chích, chẳng có thuốc chích nào giúp bớt ho. (Nếu bác
sĩ đề nghị chích thuốc cho bạn để bạn mau bớt ho, bạn nên xin
tên thuốc chích, và tham khảo trên Internet xem thuốc chích này
có đúng để chữa ho khi bị cảm, cúm không. Thời buổi Internet,
chúng ta kiểm chứng được việc làm đúng, sai của bác sĩ dễ dàng.)
Sau 1-2 tuần,
thường cái ho do cảm, cúm sẽ hết hẳn, hoặc dịu bớt, sang thể bán
cấp tính, kéo dài thêm một thời gian vài tuần nữa. Sự chữa trị
trong giai đoạn bán cấp tính này cũng rất cần sự kiên nhẫn. Nếu
ho ít, có vẻ như đang bớt dần, ta không cần chữa. Ho còn nhiều,
tùy trường hợp, ta có thể thử dùng cách chữa ngăn nước sau mũi
khỏi chảy xuống họng và/hoặc chữa như chữa suyễn (dùng các thuốc
xịt làm dãn ống phổi, thuốc xịt atrovent, hoặc thuốc steroid).
Trụ sinh trong giai đoạn này cũng không ăn thua gì, trừ khi có
sưng phổi, viêm xoang xảy ra, hoặc có dấu chứng ta nghi do bệnh
ho gà (sau 2 tuần vẫn còn ho từng cơn dữ đội, khi thở vào có
tiếng rít đặc biệt của bệnh ho gà, ói mửa sau khi ho). Bác sĩ
không nên dùng trụ sinh để làm vui lòng người bệnh, song ôn tồn
giải thích cho người bệnh hiểu rõ cơ chế gây ho sau khi nhiễm
cảm, cúm.
Ho vì cảm, cúm
thường mau chóng hết, tuy có khi lai rai đến 7-8 tuần hay hơn (nếu
vẫn khỏe, không nóng sốt, khó thở, bạn không nên hãi sợ sao ho
lâu). Chúng ta chữa cái ho dây dưa do cảm, cúm với thuốc ho,
thuốc ngăn nước mũi chảy xuống họng, hay các thuốc dùng chữa
suyễn, và với sự kiên nhẫn.
