Kể từ khi bệnh AIDS được
phát hiện vào năm 1979 tại New York và San Francisco khi một số
người Ghê bị mắc phải một hội chứng lạ lùng làm cho hệ thống miễn
dịch bị tê liệt rồi chết vì nhiễm trùng thì cho đến nay vẫn chưa
tìm ra được thuốc chủng ngừa cũng như thuốc trị khỏi bệnh.
AIDS ngày nay đã được
chứng minh là do một loại siêu vi trùng có tên là HIV ( human
immuno deficiency virus ) , một loại retrovirus có khả năng xâm
nhập vào bên trong cơ thể rồi tấn công các tế bào T cell có nhiệm
vụ canh gác bảo vệ cơ thể chống lại các vi trùng, nấm độc, ký sinh
trùng..
Khi hệ thống miễn dịch (
immune system) bị tê liệt thì cơ thể coi như bị bỏ ngỏ để cho các
giống này tự do vào gây bệnh rồi chết. Siêu vi HIV lây lan qua
nhiều ngã và phần lớn là do đường máu huyết vì thế các nạn nhân
đầu tiên của chứng bệnh này là những người Ghê làm tình theo cửa
hậu, ghiền ma túy, mại dâm và một số trường hợp giải phẫu thì
không may bị truyền phải máu của những người có nọc bệnh HIV mà
không biết hoặc bị thương tích bởi vật nhọn có nhiễm siêu vi HIV
và sau cùng một số trẻ sơ sinh bị lây bệnh do người mẹ mang thai
có HIV truyền sang..
Vì thế việc phòng bệnh là
chính và khởi đầu là phải biết cách dò tìm bệnh bằng các xét
nghiệm máu và tránh giao tiếp với máu huyết của người có bệnh. Do
công lao của hai nhà bác học Luc Montagnier ( Pháp ) và Robert
Gallo ( Mỹ ) đã tìm ra siêu vi HIV ngày nay Y học đã có nhiều
phương pháp xét nghiệm dò tìm căn bệnh này gọi là HIV testing.
Nguyên tắc là một khi siêu
vi HIV xâm nhập cơ thể thì tạo nên một phản ứng miễn dịch ( immune
rsponse) sản xuất ra những kháng thể gọi là antibodies. Nếu tìm ra
được trong cơ thể có những kháng thể HIV + thì có nghĩa là những
người này có mang mầm bệnh trong người.
Ngoại trừ hai trường hợp
là những trẻ sơ sinh có mang trong người những kháng thể của người
mẹ truyền sang nhưng sau khoảng 18 tháng thì có thể sẽ hết. Một số
người tình nguyện trong các khảo cứu về thuốc chủng ngừa HIV cũng
có thể có HIV dương tính nhưng không có bệnh trong người..
Những xét nghiệm HIV.
Thứ nhất là loại xét
nghiệm dò tìm các kháng thể gọi là HIV antibody test còn có tên là
ELISA test. Xét nghiệm này cho biết là có sự hiện diện của nọc
bệnh HIV hay không và tương đối khá chính xác tới 99.5%. Để xác
định một cách chắc chắn thì có thể làm thêm xét nghiệm Western
Blot chính xác hơn hoặc Immunofluorescence assay. Nếu hai xét
nghiệm giống nhau thì mức độ chính xác là 99.9 %. Trở ngại là
những người sau khi lây bệnh thì phải mất từ 6 đến 12 tuần mới có
kết quả dương tính còn trước đó thì đã có mầm bệnh trong người và
vẫn có thể truyền bệnh cho người khác. Thời gian này gọi là window
period rất nguy hiểm về phương diện phòng bệnh.
Vì thế sau khi có những
quan hệ nguy hiểm ( risk factors ) như giao hợp không bảo vệ (
unprotected sex) với người lạ thì trong vòng 3 tháng nên giữ gìn
tránh những việc làm có thể truyền bệnh cho thân nhân. Ví dụ như
có vị nào về thăm Việt Nam hay Cao Miên rồi có những “ giao du
thân mật “ với người lạ tại địa phương thì nên kiêng cữ một vài
tháng sau khi trở về Mỹ ! Nhiều khi cần phải làm xét nghiệm 6
tháng sau mới thật sự an toàn.
Xét nghiệm thứ hai là
Antigen test trực tiếp tìm những kháng sinh ( antigen ) của siêu
vi HIV. Kháng sinh này có tên là P 24 có sớm hơn các kháng thể
antibody được dò tìm theo phương pháp ELISA. Phương pháp này
thường được dùng để dò tìm screening tại những ngân hàng máu hoặc
xét nghiệm cùng với ELISA để có kết quả sớm hơn và chính xác hơn.
Xét nghiệm mới nhất là PCR
test dùng kỹ thuật di truyền học bằng cách lấy ra những DNA hoặc
RNA của siêu vi HIV rồi khuếch đại lên ( amplification ).
Xét nghiệm này không
những chính xác hơn, sớm hơn mà còn giúp đo lường được
(quantitative ) số lượng siêu vi ở trong người bệnh gọi là viral
load. Xét nghiệm này tương đối đắt tiền nhưng có thể được dùng
trong một vài trường hợp như ở trẻ sơ sinh dương tính HIV do ngưởi
mẹ truyển sang nhưng chưa biết có bệnh hay không.
Tại sao nên làm xét nghiệm HIV ?
Vấn đề làm xét nghiệm tìm
HIV có thể gây nên lo lắng không cần thiết nhưng nếu xét nghiệm âm
tính ( negative ) thì có thể yên tâm sau khi có những hoạt động có
thể gây nên bệnh. Còn nếu xét nghiệm dương tính thì có thể có
những biện pháp sau đây như điều trị sớm hơn vì ngày nay có nọc
bệnh HIV không còn là một bản án tử hình nữa.
Ví dụ như trường hợp của
cầu thủ Magic Johnson sau gần 15 năm vẫn khỏe mạnh như thường.
Hiện nay ở Mỹ có khoảng 1 triệu 200000 ngừời HIV dương tính và
hàng năm vẫn có thêm khoảng 50000 người bị lây bệnh
Hiện nay có nhiều loại
thuốc mới có khả năng kìm hãm bệnh AIDS hoặc chữa trị những biến
chứng của căn bệnh này. Y học vẫn còn đang đi tìm những loại thuốc
mới còn đang trong vòng thí nghiệm và hy vọng trong tương lai có
thể tìm ra thuốc trị được bệnh.
Nếu chẳng may đau yếu vì
biến chứng của AIDS thì sẽ giúp người thày thuốc chữa bệnh dễ dàng
hơn nếu biết trước có bị HIV +.
Ngoài ra nếu biết có HIV +
thì sẽ tự giác có những biện pháp phòng ngừa cho người khác gọi là
safe sex practice. Tại một số tiểu bang luật pháp bắt buộc những
nguời HIV + phải có những biện pháp tránh truyền bệnh cho người
khác như dùng condoms
Ngày nay có thể làm xét
nghiệm tìm HIV rất dễ dàng và có thể dùng nước rãi thay vì phải
lấy máu. Có thể làm những xét nghiệm mau chóng có kết quả trong
vòng 30 phút và có thể mua tại các dược phòng về nhà tự làm lấy
bảo đảm an toàn và giữ kín cho người bệnh.
Tuy vậy việc làm xét
nghiệm HIV có nhiều trở ngại và gây lo lắng cho người được làm nên
tại nhiều nơi trước khi làm xét nghiệm thì được cố vấn tâm lý gọi
là HIV counseling bởi những chuyên viên được huấn luyện kỹ càng về
căn bệnh này.
Sau cùng việc làm xét
nghiệm HIV còn giúp cho nhiều người ý thức được căn bệnh AIDS là
một bệnh phong tình ( STD) nhưng chết ngưòi và nên tránh những
việc làm nguy hiểm có thể đưa đến tai vạ không những cho bản thân
mà còn cho người thân nữa. Con số mỗi năm có thêm khoảng trên
50000 người mới mắc phải bệnh ở Mỹ vẫn còn quá cao chứng tỏ là còn
phải mất nhiều công sức trong việc phòng bệnh trong đó dò tìm
screening là chính yếu..
BS Vũ văn Dzi,M.D.
