Bác sĩ Nguyễn Văn Đức
8748 E. Valley
Blvd.,
Ste. H
Rosemead, CA 91770 ; (626) 288-3306
Bài trước, chúng ta đã tìm hiểu triệu chứng và cách định bệnh sạn
túi mật, cũng như các biến chứng của căn bệnh. Bài kỳ này, chúng
ta bàn về các cách chữa trị bệnh sạn túi mật.
Xin nhắc lại một chút, sạn túi mật gây những cơn đau dữ ở vùng
bụng trên phía bên phải, hoặc vùng giữa bụng trên, kéo dài độ 1
đến 4 tiếng đồng hồ, hay có buồn nôn và ói mửa đi kèm. Thường
triệu chứng xảy ra sau khi ta ăn no, một bữa ăn thịnh soạn đầy mỡ
màng, hoặc nhiều thịt thà. Đau hay lan truyền lên phía giữa hai
xương bả vai, hoặc chỗ xương bả vai bên phải, đôi khi lên tận vai
phải. Những triệu chứng mơ hồ, không điển hình như đầy hơi, ăn
không tiêu, ợ hơi thường không phải do sạn túi mật.
Nhiều trường hợp sạn túi mật không gây triệu chứng, chúng ta tình
cờ khám phá ra khi làm siêu âm bụng vì lý do nào đó. Một số trường
hợp sạn túi mật gây biến chứng nguy hiểm như sạn chui vào ống dẫn
mật chung gây nhiễm trùng, viêm túi mật cấp tính, viêm tụy tạng do
sạn như chúng ta đã đề cập đến trong bài kỳ trước.
Chữa hay không chữa?
Trong y khoa Mỹ, mọi chữa trị đều được nghiên cứu, tính toán, cân
phân, so sánh lợi và hại. Những chữa trị không cần thiết (như cảm,
cúm do siêu vi mà chữa bằng trụ sinh) không những đưa đến những
tốn kém về thời giờ và tiền bạc, còn có thể gây hiểm nguy.
Những trường hợp sạn túi mật gây biến chứng (sạn chui vào ống dẫn
mật chung, viêm túi mật cấp tính, viêm tụy tạng do sạn) chắc chắn
cần chữa. Sạn từng gây đau cũng cần chữa. Còn những trường hợp sạn
tình cờ tìm thấy, không làm phiền ta, ta cứ để chúng đấy, khi nào
chúng trở mặt gây đau hẵng hay. Nhiều người có sạn túi mật cả đời
nhưng chẳng sao cả.
Chữa trị
Việc chữa trị sạn túi mật đã gây đau hoặc biến chứng có nhiều cách:
giải phẫu, dùng thuốc tan sạn, bắn sạn, đục lỗ túi mật lấy sạn ra.
1. Giải phẫu:
Một khi sạn túi mật đã gây đau hoặc gây biến chứng, giải phẫu mổ
cắt túi mật trong có hòn sạn là phương pháp tốt nhất để giải quyết
vấn đề.
Trước, các bác sĩ giải phẫu vẫn cắt bỏ túi mật bằng cách mổ rạch
bụng trên bên phải, một đường dài dọc theo ba sườn, rồi vào trong
bụng, tìm túi mật, kẹp, cắt, lôi ra. Tiện, dùng tay sờ nắn luôn
ống dẫn mật chung (common bile duct), xem có hòn sạn nào đã trốn
ra khỏi túi mật, rong chơi chỗ ấy, để giải quyết luôn thể. Không
có, tốt, khâu bụng lại. Bạn nằm nhà thương vài bữa, rồi hân hoan
ra về, nhưng với một cái thẹo dài không đẹp trên bụng. Hiện nay,
có cách mổ khác hay hơn, gọi là “laparoscopic cholecystectomy” (cắt
túi mật bằng phương pháp soi bụng). Bác sĩ giải phẫu đục bốn lỗ
nhỏ trên bụng bạn (mỗi lỗ chỉ dài độ 1 cm), rồi thò ống soi bụng
(laparoscope) vào một lỗ. Dùng ống soi, bác sĩ đưa mắt tìm túi mật
trong bụng. Thấy nó rồi, bác sĩ thò dao, kéo vào những lỗ kia,
tách nó ra khỏi các cơ quan chung quanh, xong kẹp, cắt, lôi nó ra
ngoài. Khâu lại mấy cái lỗ đã đục nữa là xong.
Những cái lợi của phương pháp cắt túi mật bằng soi bụng, ngoài vấn
đề thẩm mỹ tránh có thẹo lớn trên bụng, mổ rồi, bạn còn ít đau, về
nhà sớm hơn, đi làm lại mau hơn. Song mọi việc đều có cái giá của
nó, cắt túi mật bằng phương pháp soi bụng tất nhiên khó thực hiện
hơn, nhiều biến chứng hơn một chút. Có khi đang mổ bằng phương
pháp này, gặp trở ngại kỹ thuật, hoặc bất ngờ có biến chứng, bác
sĩ giải phẫu đành phải quay sang... mổ tiếp bằng phương pháp rạch
bụng.
Một số người hay bị tiêu chảy sau khi mổ cắt bỏ túi mật.
2. Thuốc tan sạn:
Các vị có những vấn đề sức khỏe khiến mổ thì nguy hiểm, hoặc sợ mổ
quá, nhất định không cho dao kéo chạm vào người, có thể dùng thuốc
làm tan sạn. Với điều kiện triệu chứng không nặng, sạn phải nhỏ
hơn 1 cm, loại không chứa chất calcium, đồng thời túi mật vẫn còn
làm việc bình thường. Sạn to quá, hoặc chụp trên phim thường cũng
thấy, hỏng, không dùng thuốc tan sạn được.
Hiện ở Mỹ có hai loại thuốc tan sạn, có tác dụng ngang nhau:
“chenodiol” (chenodeoxycholic acid) và “ursodiol” (ursodeoxycholic
acid). Dùng thuốc đều trong vòng 12 tháng, sẽ làm tan được khoảng
1/3 các hòn sạn hội đủ tiêu chuẩn nhỏ và không thấy trên phim chụp
thường này. Thuốc ursodiol ít gây phản ứng hơn thuốc chenodiol,
nên được chuộng hơn.
Chữa bằng thuốc tan sạn đòi hỏi một số điều kiện, tác dụng chậm,
phải chữa về lâu về dài, thường từ 1 đến 3 năm, sạn lại dễ tái
phát sau khi ngưng thuốc (một nửa số người có sạn, dùng thuốc, sạn
tiêu đi, nhưng sẽ bị sạn lại sau 5 năm), do thế, không phải là
cách chữa lý tưởng. Giải quyết một lần cho xong bằng giải phẫu tốt
hơn nhiều, cắt bỏ luôn túi mật, là nơi tạo ra sạn.
3. Bắn sạn (extracorporal
shock wave lithotripsy):
Kiểu như bắn sạn thận. Hữu hiệu với những hòn sạn nhỏ, lẻ loi một
mình trong túi mật. Sạn bị bắn vỡ thành những mảnh nhỏ. Và rồi
phải uống thêm thuốc tan sạn để những mảnh sạn nhỏ tiêu dần theo
thời gian với thuốc uống.
Song, túi mật còn đấy, sau thường sẽ đẻ sạn khác.
4. Đục lỗ túi mật lấy
sạn qua da (percutaneous cholecystostomy)
Phương pháp chữa này dành cho những vị sức khỏe quá kém, không
chịu được những cách chữa trên. Túi mật nằm ở vùng bụng trên bên
phải ngay dưới da, bác sĩ giải phẫu mổ nhỏ qua da, đục lỗ vào túi
mật gắp hòn sạn ra.
Nói chung, với những trường hợp sạn túi mật cần chữa (gây đau hoặc
biến chứng), giải phẫu cắt bỏ túi mật qua ống soi bụng hiện là
phương pháp chữa được dùng nhiều nhất, vì đây là cách giải quyết
tận gốc vấn đề, và nhiều bác sĩ giải phẫu nay đã quen tay với cách
mổ này. Từ ngày phương pháp giải phẫu này ra đời, những cách chữa
khác dần dần ít được dùng đến hơn trước.
