Tạp Ghi:  Ý - Huyền Thoại Và Di Tích (tiếp)

Nguyễn hữu Hoạt

Tiếp theo…

Trở lại chuyến đi Âu châu, chúng tôi khởi hành từ Oklahoma City đến phi trường St.Paul, MN. Từ đây, sẽ bay về Amsterdam Airport, thuộc Netherland mất 8:35 phút, nghỉ tại đây hơn 2 giờ 30 chúng tôi tiếp tục lên đường bay về hướng Venice, thành phố trên nước đón nhận mỗi năm trên 20 triệu du khách. Trước khi phi cơ hạ cánh đã bay vòng quanh thành phố, tôi đưa mắt nhìn xuống dưới thấy những giòng sông tiếp nối lẫn nhau, và bên trên những giòng sông ấy là những biệt thự, nhà thờ, và các lâu đài cổ kính.

Khi bước ra phi cơ lòng tôi nhẹ nhỏm sau chuyến bay dài, đi dọc hành lang xuống lầu để nhận hành lý. Điều làm tôi ngạc nhiên không ít là phi trường Venice so với số lượng du khách đến đây trên 20 triệu người hằng năm thì đây không phải là một phi trường lớn so với những nơi khác tôi đã đến như New York, Paris, Bangkok, Thượng Hải, Bắc Kinh hoặc Tokyo v.v... Tuy nhiên, cách thức tổ chức thật nhịp nhàng và nhân viên phi trường rất lịch thiệp. Vừa bước ra khỏi cửa sau khi nhận hành lý, Quách Y Lành đã nói nhỏ bên tai: “Họ đến đón mình kìa anh”. Tôi theo chân Y Lành tiến về phía người cầm bảng tên. Bằng một nụ cười tươi, nhân viên du lịch đã chào đón chúng tôi và xách hành lý phụ giúp hướng dẫn đến xe Van đậu sẵn. Trên đường từ phi trường chạy về trạm Taxi (bằng canô) chúng tôi đi ngang qua những căn nhà nhỏ đủ màu sắc nằm thu mình trong cánh đồng nho và trước sân nhà thỉnh thoảng cũng có giàn hoa giấy, hoa vạn thọ và những hàng cây lúp xúp giống như hàng chè tàu làm cho tôi nhớ Huế thiết tha. Cũng thế, trời về chiều ở Venice mù sương như chiều của Huế và sáng Đà Lạt. Nhưng Huế với tôi là một kỷ niệm êm đềm mộng mơ trong thời tranh đấu. Huế khép mình trong cái phồn hoa đô thị, nhưng Huế kiêâu sa và lộng lẫy, nhân hậu và thủy chung, giống như người nữ sinh Đồng Khánh năm xưa mà tôi đã gặp nay trở thành người mẹ cuả các con tôi.

... Chúng tôi được chuyển sang một chiếc canô đậu sẵn chở về khách sạn nằm trên nước. Hai bên bờ sông là những căn nhà đã cũ được xây cất cách đây vào khoảng thế kỷ thứ VIII trên một quần đảo có 118 hòn đảo nhỏ uốn mình quanh 177 canal cạn. Venice còn được chia thành 6 khu di tích (sestieri) là: San Marco, Dorsoduro, San Polo, Santa Croce, Cannaregio và Castello. Cuộc sống vận hành nhịp nhàng quanh 6 sestieri này. Vùng nước nông Laguna Veneta có nhiều đảo như Murano, Burano và Torcello. Đê chắn sóng ở phía đông có tên là Lido di Venezia, dài 10 km.

Thành phố Venice được xây trên một hòn đảo được tiếp nối bởi 400 cây cầu. Vào những ngày tháng đầu rất xa và rất lâu khi Venice được khai sinh, những canal nhỏ và cạn nầy đã đóng vai trò chính trong việc vận chuyển. Canal là một loại Freeway của Venice cách đây cả ngàn năm. Mãi cho đến thế kỷ 19 kỹ nghệ xe hơi và tàu hỏa đã làm thay đổi bộ mặt và sức sống của Venice.

Cho đến hôm nay, các sử gia người Ý muốn tìm kiếm lại lịch sử của sự hình thành Venice, nhưng không có tài liệu nào có sức tin tưởng khả thi. Người ta chỉ biết rằng những sắc dân như Padua, Aquileia, Altino và Concordia đã trốn chạy sự xâm lăng của người Đức đến đây định cư và lập nghiệp. Bắt đầu từ năm 166-168 sắc dân Quadi và Marcomanni đã phá hủy khu vực mà hiện nay là khu Oderzo. Trong những ngày đầu của thế kỷ thứ 5 người Roman đã chiến thắng sắc dân Visigoths, 50 năm sau các tranh chấp quyền lực được kết thúc bằng sự chiến thắng của người Attila. Từ đó và từ đó, vào khoảng năm 568 các sắc dân pha trộn lại với nhau và Venice được hình thành? Sự hình thành đầu tiên của Venice là lòng nhớ ơn Thượng đế qua các công trình xây dựng những nhà thờ đẹp nhất lịch sử loài người. Sau đó được kế tiếp bằng những dinh thự, hải cảng v.v…

Dần dần bắc đầu từ thế kỷ thứ 9 đến thế kỷ thứ 12, Venice được triễn khai trở thành một trong những thành phố lớn vì có vị trí kinh tế mang tính chiến lược. Nơi đây còn là hải cảng quan trọng vào bậc nhất trong vùng Tây Âu nói riêng và thế giới nói chung. Vào cuối thế kỷ 13 Venice đã trở nên một thị trấn kiến trúc tân kỳ nỗi tiếng Âu  châu và còn là thị trường thương mại lớn nhất của thế giới Muslim, có trên 3,300 thương thuyền vượt đại dương. Ngoài ra, Venice còn là nơi sản sinh ra rất nhiều họa sĩ tài ba nỗi tiếng trong lịch sử loài người. Riêng về hệ thống điều hành thành phố Venice được tổ chức qua khuôn mẫu Roma. Nghĩa là thành phố được điều hành bởi Hội Đồng Thành Phố. Hội đồng nầy được dân cư Venice bầu lên và được quyền chỉ định cá nhân vào các chức vụ hành chánh để điều hành cơ sở chính quyền...

Cuối thế kỷ 19, cuộc sống ở Venice công nghiệp phát triển, đường biển mở rộng, xây cầu xe lửa nối liền với lục địa, mở rộng và khơi thông kênh rạch, xây dựng đường bộ trong khu trung tâm và tăng trưởng du lịch. Thế kỷ 20 là thời gian Venice có liên hệ chặt chẽ với đất liền. Sau Thế chiến 2, nhà máy lọc dầu, luyện kim, nhà máy nhựa và hoá chất được xây dựng ở Marghera tạo thêm nhiều việc làm cho người dân.                                  

Sau hơn 30 phút cano đã dừng trước khách sạn, chúng tôi bước ra và đi thẳng vào văn phòng để check in. Thủ tục nhanh chóng và khỏi lo lắng hành lý vì có người sẽ mang đến tận phòng.  Chúng tôi ở trên tầng thứ 7, mặc dầu phòng ốc nhỏ hơn so với khách sạn ở Mỹ, tuy nhiên rất tiện nghi và trình bày trang nhã, sạch sẽ. Phía cửa sổ của phòng trông ra phố, nhà cửa san sát bên nhau, nhìn chệch về bên trái là hải cảng, nơi đón nhận hàng hóa cung cấp cho Venice.  Sau chuyến bay dài, chúng tôi tắm rửa và nghỉ ngơi cho lại sức. Sau một giấc ngủ dài, lần mò ra phố xem ngắm phố phường về đêm. Cảm nhận đầu tiên tôi thấy cái tấp nập của Venice cũng giống như Paris, New York, hoặc Tokyo. Chỉ khác một điều rằng trong trung tâm của Venice không xe cộ mà chỉ ca nô và thuyền nhỏ chuyên chở khách trên sông. Venice về đêm là một thành phố tuyệt vời với những thức ăn Âu châu cùng những ly wine nồng nàn trong suốt, bên cạnh miếng Filet Mignon tuyệt hảo, hoặc ly cafê đầy đủ mùi vị và hương sắc cuộc đời.        

Tôi đã chìm mình vào không gian Venice, một không gian mà vào những ngày đầu ở Mỹ, nhà tôi, Quách Y Lành mơ ước được đặt chân đến. Đêm nay, trong cái không gian vô ngần ấy, bằng da bằng thịt lẫn cả tâm hồn chúng tôi đã nhìn ngắm phố phường và cùng bước chung trong dòng người xa la để tận mắt thấy được công trình kiến trúc cách đây hơn cả ngàn năm. Trời về đêm, sương xuống, mưa rơi, tôi có cảm tưởng như bầu trời xuống thấp, hai chúng tôi chọn một nhà hàng lộ thiên bên cạnh một dòng sông chảy ra biển. Biển rộng mênh mông và dòng sông nhỏ bé. Dưới những ánh đèn hai bên đường tôi thấy mặt nước lăn tăn trắng bạc như những mái tóc chuyển màu, hòa lẵn cùng những giọt mưa mỏng xô đuổi nhau, mang thêm cái lạnh hắt hiu, hiu hắt... Còn gì tuyệt vời hơn nữa khi nhìn trời mưa bay lất phất, bên ly cạnh ly cafê ngắm phố ngắm phường, lắng nghe sự chuyển động của những cành Ô-liu va chạm vào nhau như câu chuyện tình nói mãi không thôi cùng với gió với mây. Bỗng dưng tôi thấy Venice có sức quyến rũ lạ thường, như lời ai đó đã nói. Quả thật đây là miền đất bình yên của nữ hoàng Adriatic. Và đây chính là thành phố của kinh rạch và lâu đài, duyên dáng nhưng u buồn, cô đơn nhưng không hề đơn độc, vì dòng nước là người tình và đất liền là sức sống, cả hai không thể tách rời với nhau, giống như mái ấm gia đình.

Đêm nay, trong lòng Venice, tôi uống từng giọt cafê nhớ lại trước đây tôi đã tìm đọc về thành phố nầy được xây dựng nên nền cộng hoà. Bắt đầu họï triều cống Byzantine (vương quốc La Mã phương Đông) và vị tổng trấn đầu tiên được bầu vào năm 697. Venice phát triển nhanh chóng, cùng với sự cạnh tranh của các thành phố có điều kiện tự nhiên tương tự như Genoa. Dù có nhiều trận chiến đẫm máu và hoà ước, hải quân của hai thành phố vẫn bám đuổi nhau trên khắp Địa Trung Hải cho tới khi Venice giành chiến thắng tại trận Chioggia năm 1380. Venice hướng vào lục địa, đòi quyền tự chủ và được cung cấp thêm dân vì dân số của Venice giảm nhiều sau trận dịch hạch năm 1348. Thương mại tiếp tục phát triển nhưng Venice mất địa vị thống trị khi người Thổ Nhĩ Kỳ chiếm Constantinople năm 1453.

Theo tiến trình lịch sử, các vùng đất dần dần hình thành quốc gia và đế chế. Thổ Nhĩ Kỳ nhanh chóng mở đường vào Địa Trung Hải, giành đảo Síp năm 1570 và Crete năm 1669. Trong khi đó, tại Venice, tham nhũng tràn lan, nền chính trị yếu kém nên chẳng có ý chí và tiềm lực quân sự để chiến đấu. Dịch hạch tiếp tục cướp đi 1/3 dân số. Vụ cháy lớn tại cung điện của quan tổng trấn làm mất nhiều tác phẩm nghệ thuật vô giá. Quân đội của Napoleon tràn vào thành phố năm 1797 và cuối cùng, Venice rơi vào tay người Áo. Venice thống nhất với vương quốc Italy năm 1866.

Rồi,

Cuối thế kỷ 19, cuộc sống ở Venice vô cùng sôi động: nền công nghiệp phát triển, thông thương đường biển mở rộng, xây cầu xe lửa nối liền với lục địa, mở rộng và khơi thông kênh rạch, xây dựng đường bộ trong khu trung tâm và tăng trưởng du lịch. Thế kỷ 20 là thời gian Venice có liên hệ chặt chẽ với đất liền. Sau Thế chiến 2, nhà máy lọc dầu, luyện kim, nhà máy nhựa và hoá chất được xây dựng ở Marghera tạo ra nhiều việc làm cho người dân Venice.

Để rồi, trong những ngày sau nầy chúng tôi đã bị mê hoặc trước vẻ đẹp cổ kính của vùng đất Venice, cùng với sự ngưỡng mộ những người đã xây dựng nên các công trình nghệ thuật và biến nơi đây thành trung tâm thương mại sầm uất của thế giới.

Cung điện Ca' d'Oro

Công trình theo phong cách Gothic từ thế kỷ 15 này hiện là Bảo tàng Nghệ thuật Franchetti, nơi trưng bày các tác phẩm điêu khắc bằng đồng, thảm thêu và tranh từ thế kỷ 15-16. Đứng trên ban công tầng 1 và tầng 2 của toà nhà, du khách sẽ được chiêm ngưỡng toàn cảnh đại lộ mang tên Kênh đào của Venice - Dell'Accademia.

Cung điện Ca' d'Oro là nơi trưng bày những tác phẩm quý nhất của Venice, bao gồm những hoạ phẩm thể hiện sự phát triển của thành phố này từ thế kỷ 14 đến 18, trong đó có kiệt tác Madonna and Child with Two Donors của Paolo Veneziano và tác phẩm Chúa Jesus bị đóng đinh trên cây thập giá.

Lâu đài Tổng trấn

Đây là một công trình hiếm hoi xây dựng theo kiến trúc Gothic mang đặc trưng của người Venice. Là nơi ở của quan tổng trấn và các cơ quan của chính quyền Venice, trong đó có cả nhà tù từ khi nền cộng hoà được thiết lập. Hai mặt tiền của cung điện làm bằng đá Istria trắng và đá cẩm thạch hồng Verona soi bóng xuống mặt nước.

Chợ hoa quả ở Rialto.

Hồ Rialto từng là trung tâm thương mại của Venice, cũng là nơi có chiếc cầu đầu tiên bắc qua kênh đào. Ngày nay, khu vực nổi tiếng này là chợ rau quả luôn ồn ào, tấp nập kẻ mua người bán. Đây cũng là nơi bán đồ lưu niệm cho du khách. Ngoài ra ở Pescaria mới có 100 tuổi nhưng truyền thống bán cá tươi ở đây có từ năm 1300.

Nhà thờ lâu đời nhất của thành phố nằm ở chính giữa nơi họp chợ. Người Venice cho rằng, nhà thờ này được khởi công xây dựng ngày 25/3/421.

Nhà thờ St. Mark:

Nhà thờ St Mark được tạm thời xây dựng tại Doge’s Palace vào năm 828, nhưng đã bị tai nạn hỏa họan vào năm 976. Sau đó được khởi công trở lại vào năm 978. Đây là một trong những điện thờ linh thiêng nhất trên thế giới, nơi chứng kiến kỷ nguyên vàng của thương mại và hàng hải của nền cộng hoà ở Venice. Với vô số chiến lợi phẩm cướp bóc được trong suốt thời gian hùng cứ mặt biển và từ cuộc tấn công vào Constantinople năm 1204. Trong số đó có nhiều tuyệt tác bằng vàng, men và trang sức quý giá. Còn có cả chiếc vòng gai được cho là lấy từ chiếc vương miện chúa Jesus từng đội.

Nhà thờ còn là bản sao của 12 tông đồ ở Constantinople và được phong thánh năm 1094. St Mark nổi tiếng với những vật trang trí khảm vàng ngoài cửa vào và trong các mái vòm. Du khách nào đến đây cũng phải trầm trồ trước vẻ lộng lẫy và lấp lánh của vỉa hè lát đá cẩm thạch từ thế kỷ 12.

Quảng trường St Mark

Napoleon gọi nơi đây là “phòng tranh hàng đầu châu Âu” với cảnh tượng thanh bình, thân thiết giữa du khách và chim bồ câu. Trên quảng trường, không khí lễ hội tràn ngập quanh năm, với tiếng nhạc phát ra từ các quán cà phê, tiếng chim câu gù và những người phục vụ bữa tối ngoài trời.

Dĩ nhiên Venice sẽ còn nhiều di tích và thắng cảnh nữa. Nhưng trong 3 ngày tại đây chúng tôi đã thấy được sự tiến hóa của loài người. Trong đó, tiền nhân của người Ý đã để lại cho con cháu họ một gia tài vô giá và khổng lồ. Chính gia tài nầy đã mang lại công ăn việc làm và đời sống cho dân tộc Ý qua ngành du lịch một cách phồn thịnh từ thế kỷ nầy cho đến thế kỷ kia vô cùng bất tận…

Còn nữa