Điều trần tại quốc hội Mỹ về chất khai quang, nhân quyền Việt Nam

Theo tin từ Washington, trong tuần qua tại Quốc hội Mỹ đã diễn ra hai cuộc điều trần liên quan Việt Nam, một về vấn đề nhân quyền và một liên quan nạn nhân của chất Da cam (khai quang). Hai cuộc điều trần diễn ra chỉ cách nhau một ngày và ngay trước khi diễn ra  đối thoại nhân quyền Việt - Mỹ vào cuối tháng năm này và chuyến công du Hoa Kỳ của ông Thủ tướng CSVN dự kiến một tháng sau đó. Bản tin VOA Việt ngữ ghi nhận như sau:

Điều trần về chất da cam

Hôm thứ Năm tại Washington, tiểu ban Á châu-Thái Bình Dương và Môi trường Toàn cầu, thuộc Ủy ban Quan hệ Đối ngoại Hạ viện Hoa Kỳ, đã tổ chức phiên điều trần với đề tài - Trách nhiệm chúng ta lãng quên: Chúng ta có thể làm những gì để giúp nạn nhân chất Da cam? Phiên điều trần do đại biểu Quốc hội Mỹ Eni Faleomavaega bảo trợ được sự chú ý của công luận do có đủ cả hai phía của vấn đề. Đại diện Chính phủ Mỹ là phó trợ lý Ngoại trưởng Scot Marciel, đặc trách Đông Á và Thái Bình Dương.

Phiên điều trần về chất da cam tại Quốc hội Hoa Kỳ

Thay mặt cho các nạn nhân chất da cam là bác sĩ Nguyễn thị Ngọc Phượng, cựu giám đốc bệnh viện Từ Dũ và thành viên trong Nhóm đối thoại Việt-Mỹ về chất Da cam. Cùng đi với bác sĩ Phượng là giáo sư Catharin Dalpino của viện Nghiên cứu Á châu, giáo sư Edmund Walsh của trường đại học Georgetown, tiến sĩ Vaughan Turekian của Hiệp hội cho sự Thăng tiến Khoa học Hoa Kỳ, đồng thời cũng là thành viên trong Nhóm Đối thoại Việt-Mỹ về chất Da cam, và một số thân hữu khác.

Mở đầu phiên điều trần, đại biểu quốc hội Eni Faleomavaega, Chủ tịch tiểu ban Á châu, Thái Bình Dương và Môi trường Toàn cầu, khẳng định mục đích là chỉ nhằm đánh động dư luận và tìm phương cách để trợ giúp cho các nạn nhân chất Da Cam, không những tại Việt Nam, mà còn ở Kampuchea, Lào và một số quốc gia khác.

Ông Faleomavaega nói: “Đã đến lúc mà chúng ta có thể nói đến vấn đề này một cách cởi mở và thẳng thắn về những nghĩa vụ của chúng ta đã bị lãng quên đối với tất cả những nạn nhân của chất Da Cam. Đã có nhiều tranh cãi mà chúng ta thấy điển hình trên báo chí, ở đây tôi không muốn chúng ta sa vào các tranh luận đó. Tôi chỉ nghĩ đến lương tâm, đến đạo đức, mà từ đó tôi đã hỗ trợ các nỗ lực của Quỹ Ford, về việc thiết lập Nhóm Đối thoại Việt-Mỹ về chất Da Cam.”

Trong phần trình bày quan điểm và những thành quả của Chính phủ Hoa Kỳ về vấn đề này, phó trợ lý Ngoại trưởng Scot Marciel, đặc trách Đông Á và Thái Bình Dương, cho biết Washington đã gia tăng cộng tác và trợ giúp Việt Nam trong thời gian qua, đặc biệt là trong lãnh vực nhân đạo, bao gồm các chương trình phòng chống HIV/AIDS và phục hồi chức năng cho người tàn tật bất kể là vì lý do gì.

Phó trợ lý Ngoại trưởng Scot Marciel đã bị đại biểu Eni Faleomavaega và dân biểu Donald Manzullo chất vấn gay gắt. Trong phần trả lời, ông Scot Marciel nhấn mạnh là Chính phủ Hoa Kỳ nhìn nhận và thông hiểu là Chính phủ và nhân dân Việt Nam quan tâm về tác hại của dư chất của chất Da cam. Tuy nhiên Hoa Kỳ không chấp nhận bất cứ trách nhiệm nào về pháp lý phải bồi thường cho những hệ quả do chất Da cam gây ra. Hoa Kỳ tiếp tục yêu cầu là những thảo luận về tác hại của chất Da cam cần phải đặt cơ sở trên các cuộc nghiên cứu khoa học khả tín, đạt tiêu chuẩn quốc tế.

Ông Marciel nói: “Thưa ông chủ tịch, tôi không muốn bênh vực hay thảo luận về chính sách vào lúc này, nhưng tôi nghĩ là chúng ta có thể làm việc với Việt Nam về lĩnh vực y tế một cách có ý nghĩa. Tháng 11 năm ngoái, trong bản thông cáo chung với Chủ tịch nước của Việt Nam đang viếng thăm Hoa Kỳ, Tổng thống Bush đã xác nhận là hai nước cần có thêm nỗ lực chung để giải quyết vấn đề ô nhiễm môi sinh gần những nơi tồn trữ chất dioxin khi trước, sẽ là một sự đóng góp đáng kể cho sự phát triển của mối quan hệ song phương. Trong ngân sách phụ trội 2007 Tổng thống Bush đã dành ra 3 triệu đôla cho việc này.”

Nhân chứng được chú ý nhất trong buổi điều trần có lẽ là đại diện của các nạn nhân chất Da Cam Việt Nam là Bác sĩ phụ sản Nguyễn thị Ngọc Phượng, cựu Giám đốc Bệnh viện Từ Dũ. Bà cho biết đã đối diện với nhiều ca trẻ sơ sinh dị tật mà không hiểu nguyên do.

Bà Phượng nói: “Sau năm 1975, nhiều cựu chiến binh Hoa Kỳ ghé bệnh viện Từ Dũ và hỏi thăm về số trẻ sinh với dị tật và về số bệnh ung thư liên quan đến chất độc hóa học tại miền Nam trong thời chiến. Tôi bắt đầu tìm đọc những tài liệu khoa học và tình cờ thấy được một bản phúc trình về đề tài này, ấn hành bởi Viện Hàn lâm Khoa học Hoa Kỳ năm 1974. Đến lúc đó, tôi mới chợt nghĩ ra là các ca quái thai trước đây có thể có sự liên hệ.”

Những nạn nhân da cam Việt Nam PHOTO: Tuoitre

Một đại diện cho giới trí thức Mỹ, giáo sư Catharin Dalpino của viện Nghiên cứu Á châu, lên tiếng xác nhận rằng Hoa Kỳ dù sao cũng có phần trách nhiệm.

Giáo sự Dalpino nói: “Hoa Kỳ có nghĩa vụ đạo đức để giải quyết vấn đề này ở Việt Nam. Tôi cũng tin rằng nếu làm được việc đó một cách dễ thấy sẽ giúp củng cố mối quan hệ Mỹ-Việt. Cả hai nước đều đã khám phá ra những tác hại của chất Da Cam, nhưng khi tái lập quan hệ song phương, vấn đề này không được nêu lên, lý do là cả hai phía đều không muốn vướng vào một đề tài có thể làm nỗ lực ngoại giao chệch hướng. Chúng ta đều biết kế hoạch đó theo một lộ trình, mà từng mục tiêu giai đoạn phải hoàn tất trước khi bước tới giai đoạn kế tiếp. Giờ dây quan hệ Mỹ-Việt không còn là lộ trình nữa, mà nó đã là một xa lộ cao tốc.” 

Buổi điều trần tại Hạ viện Hoa Kỳ trước sau cũng nằm trong mục tiêu mà đại biểu Quốc hội Hoa Kỳ Eni Faleomavaega xác định.

Ông Faleomavaega nói: “Đừng nói đây sẽ là hợp pháp hóa một dự luật. Việc này không liên quan đến luật như tôi biết. Tôi biết người trong ngành ngoại giao sẽ có chữ khác, nhưng tôi muốn dùng chữ "nhân đạo".  Tôi cũng thích thể thức chia sẻ gánh nặng. Tôi không nghĩ là Chính phủ Việt Nam muốn lãnh hết, mà tôi nghĩ là chúng ta có thể cùng làm cho gánh nặng nhẹ đi. Có thể với một phần nhờ Chính phủ chúng ta, một phần nhờ các doanh nghiệp hóa chất thân hữu và nhà cầm quyền Việt Nam. Tôi nghĩ là chúng ta có thể làm việc chung với nhau trên căn bản nhân đạo. Ba triệu đôla, các bạn có thể làm gì với ba triệu đôla ?”

Ðiều trần về tình hình nhân quyền tại Việt Nam

Hôm thứ Tư 14/5/2008 tại Washington, nhóm các nhà lập pháp quan tâm đến Việt Nam vừa tổ chức một buổi điều trần về tình hình nhân quyền tại Việt Nam, với mục đích là đưa ra những đề nghị cho cuộc đối thoại về nhân quyền Mỹ-Việt mà Hà Nội đồng ý tham dự với Washington. Cuộc điều trần được nữ dân biểu Zoe Lofgren, đồng chủ tịch nhóm các nhà lập pháp quan tâm đến Việt Nam, chủ trì. Cùng tham dự có các đồng viện của bà như các dân biểu Tom Davis, Ileana Ros-Lehtinen, Ed Royce, Loretta Sanchez và Chris Smith, để nghe một số nhân chứng phúc trình về tình trạng nhân quyền tại Việt Nam trong thời gian gần đây.

Từ phải sang trái: Dân biểu Loretta Sanchez, Dân biểu Zoe Lofgren, Dân biểu Chris Smith, Ed Royce tại buổi điều trần

Trong số đó có ông Leonard A. Leo, Ủy viên trong Ủy ban Hoa Kỳ về Tự do Tôn giáo Quốc tế, ông Đỗ Hoàng Điềm, chủ tịch đảng Việt Tân, bác sĩ Nguyễn Thể Bình, đồng chủ tịch Tổ chức Quốc tế Yểm trợ Cao trào Nhân bản Việt Nam và cô Tammy Trần, chủ tịch Liên minh Chống Buôn người.

Mở đầu buổi điều trần, nữ dân biểu Zoe Lofgren cho biết: "Kể từ khi Hoa Kỳ dỡ bỏ quy chế CPC, tức các quốc gia cần đặc biệt quan tâm về tự do tôn giáo, cho Việt Nam và nước này gia nhập tổ chức thương mại quốc tế WTO, thì chính quyền Việt Nam vẫn tiếp tục bắt bớ, giam cầm những người mà tội của họ chỉ là dám nói những điều trái với Nhà nước, hay chỉ là thực thi quyền tự do tôn giáo của họ."

Một trong những nhân vật được nhóm các nhà lập pháp quan tâm đến Việt Nam mời ra trình bày về tình hình nhân quyền tại Việt Nam là ông Đỗ Hoàng Điềm, chủ tịch đảng Việt Tân.

Ông Đỗ Hoàng Điềm nói về sự kiện này như sau: "Cuộc điều trần ngày hôm nay có hai lý do. Lý do thứ nhất là lượng định và lược duyệt lại tình hình nhân quyền tại Việt Nam ngay giờ phút này. Thứ hai là để chuẩn bị những đề nghị cho cuộc nói chuyện giữa Hoa Kỳ và Việt Nam về vấn đề nhân quyền, dự trù sẽ diễn ra vào ngày 29 tháng Năm."

Dựa trên hai chủ đề đó, chúng tôi hy vọng là sau buổi điều trần này, ít ra về phía Hoa Kỳ sẽ có những áp lực cụ thể, mạnh mẽ hơn nữa trong cuộc nói chuyện về nhân quyền với Hà Nội, và trên đường dài thì cũng mong là Hoa Kỳ sẽ tiếp tục duy trì áp lực với chính quyền Việt Nam đồng thời sẽ có thêm nhiều dự luật khác trong tương lai.

Bác sĩ Nguyễn Thể Bình, đồng chủ tịch Tổ chức Quốc tế Yểm trợ Cao trào Nhân bản Việt Nam, ông Đỗ Hoàng Điềm, chủ tịch đảng Việt Tân, và cô Tammy Trần, chủ tịch Liên minh Chống Buôn người tham dự buổi điều trần

Một số nhân chứng trình bày trước buổi điều trần như cô Tammy Trần, chủ tịch Liên minh Chống Buôn người VietACT, nêu quan ngại rằng tình hình phụ nữ và trẻ em mà không được luật pháp và chính phủ Việt Nam quan tâm bảo vệ đúng mức, cũng có nghĩa là nhân quyền của họ không được nhìn nhận và tôn trọng.

Bác sĩ Nguyễn Thể Bình, đồng chủ tịch Tổ chức Quốc tế Yểm trợ Cao trào Nhân bản Việt Nam, bên lề cuộc điều trần nói với đài chúng tôi:

"Ðược biết rằng hôm nay có những vị khác cùng điều trần, điều chính yếu là chúng tôi muốn nhấn mạnh là những việc thiếu nhân quyền căn bản ở trong nước và việc không được dân chủ của dân tộc Việt Nam. Chúng tôi muốn nêu những điều chính là thiếu tự do tín ngưỡng, thiếu những tự do đọc Internet, có thể xuất bản báo, có thể nghe những đài như VOA hay RFA ở trong nước. Họ không được tự do nhóm họp, hay phản đối chính phủ, dù những hoạt động đó là bất bạo động."

Dân biểu Chris Smith, một trong những nhà lập pháp Hoa Kỳ thường bày tỏ quan tâm đến tình hình nhân quyền tại Việt Nam, cho rằng buổi điều trần được tổ chức vào thời điểm thích hợp.

Dân Biểu Smith nói: "Ðây là một sự kiện kịp thời vì Thủ tướng Việt Nam dự trù sẽ viếng thăm Hoa Kỳ vào tháng tới, cuộc đối thoại Mỹ-Việt về vấn đề nhân quyền sẽ diễn ra tại Hà Nội vào cuối tháng này. Nghiên cứu về vấn đề nhân quyền tại Việt Nam, hôm qua nhật báo Asian Wall Street Journal kết luận rằng bất kể đảng Cộng sản Việt Nam mong muốn bám lấy quyền lực, chế độ vẫn chịu áp lực của quốc tế, và chúng ta nghĩ rằng đó là một nhận định chính xác."