Bệnh vô sinh ở nam giới

August 12, 2008          

Nhiều cặp vợ chồng gặp phải khó khăn khi lên kế hoạch có em bé bởi những điều kiện khách quan như công việc, gia đình. Nhưng ngay khi thu xếp được thời gian thì cơ hội có thêm thành viên mới lại gặp trở ngại khác, những điều kiện chủ quan - đặc biệt là chứng vô sinh.

Vô sinh là tình trạng một cặp vợ chồng không thể có thai sau một năm chung sống, giao hợp bình thường, không ngừa thai.

Hiện nay tỷ lệ vô sinh khoảng 13-25% trong đó vô sinh nam chiếm khoảng 30%. Gần đây, dựa vào các nghiên cứu phân tích tinh dịch đồ của nam giới người ta thấy rằng tỷ lệ này đang có chiều hướng gia tăng.

Hút thuốc lá nhiều và uống rượu cũng có thể gây giảm sinh tinh

Do vậy việc chuẩn đoán, điều trị và phòng ngừa vô sinh nam đã và đang trở thành mối quan tâm của ngành y tế cũng như của toàn bộ người dân.

Để chẩn đoán vô sinh nam, người ta sẽ dựa vào xét nghiệm tinh dịch đồ. Kết quả tinh dịch đồ (theo WHO) bao gồm các chỉ số về thể tích tinh dịch, mật độ tinh trùng tỷ lệ tinh trùng di động, tỷ lệ tinh trùng có hình dạng bình thường...

Dưới đây là một số nhóm nguyên nhân vô sinh nam và hướng điều trị:

1. Rối loạn chức năng giao hợp, phóng tinh

- Bất lực: Là tình trạng rối loạn cương dương vật, nguyên nhân có thể do tâm lý, mạch máu, thần kinh, thuốc, nội tiết.

Điều trị: Tùy theo nguyên nhân, có thể sử dụng tâm lý trị liệu, thuốc tiêm vào thể hang, phẫu thuật mạch máu...

- Xuất tinh sớm: Tình trạng bệnh nhân không thể kiểm soát được việc xuất tinh dẫn đến hiện tượng xuất tinh xảy ra sớm trước khi dương vật được đưa vào âm đạo làm tinh dịch không đến được túi cùng âm đạo.

Điều trị: Thuốc gây tê tại chỗ, thuốc uống, kỹ thuật ép bằng tay.

- Xuất tinh ngược dòng: Nguyên nhân có thể do dị tật bẩm sinh hoặc chấn thương thần kinh.

Điều trị bằng cách lấy tinh trùng sau khi lọc rửa từ nước tiểu để làm thụ tinh nhân tạo hoặc thụ tinh ống nghiệm tùy trường hợp.

- Hẹp bao qui đầu: Có thể làm không cương dương được, giao hợp đau, cản trở phóng tinh và gây vô sinh.

Điều trị: Cắt bao qui đầu.

- Lỗ niệu đạo lạc chỗ: Làm tinh dịch sau khi được phóng ra không đến được túi cùng âm đạo, dễ chảy ra ngoài dẫn đến vô sinh.

Điều trị bằng cách phẫu thuật tái tạo lỗ niệu đạo.

2. Dãn tĩnh mạch thừng tinh

Là tình trạng bất thường mạch máu ở bìu thể hiện bằng việc dãn các đám rối tĩnh mạch ở bìu.

Điều trị phẫu thuật đối với các trường hợp nặng.

3. Thiểu năng tinh trùng

Sử dụng các biện pháp hỗ trợ sinh sản là tốt hơn cả.

4. Không có tinh trùng

Là khi không tìm thấy tinh trùng trong tinh dịch.

Trong trường hợp do tắc nghẽn ta có thể chọc hút tinh trùng từ mào tinh và làm thụ tinh trong ống nghiệm.

Ngoài ra có một số nguyên nhân dẫn đến vô sinh nam như di truyền (hội chứng Klinefelter, bất sản ống dẫn tinh 2 bên...), miễn dịch...

Cho đến nay đa số các trường hợp thiểu năng tinh trùng đều rất khó xác định nguyên nhân dẫn đến rất khó khăn trong quá trình chẩn đoán và điều trị. Bởi vậy nếu ta hiểu biết được về các tác nhân ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh sẽ giúp ích rất nhiều trong việc dự phòng vô sinh nam.

1. Chế độ ăn uống

Chế độ ăn thiếu một số chất như: Vitamin A, E, một số acid béo, ací amin và kẽm có thể ảnh hưởng trực tiếp lên tinh hoàn và gây giảm sinh tinh. Thiếu vitamin B có thể ảnh hưởng trực tiếp lên tuyến yên và gián tiếp lên tinh hoàn.

2. Tăng nhiệt độ tinh hoàn

Ở người nhiệt độ ở bìu thường thấp hơn thân nhiệt khoảng 2 độ C. Trong trường hợp tinh hoàn không xuống hoặc tinh hoàn ẩn, quá trình sinh tinh sẽ bị ngưng lại. Nhiệt độ cao có thể gây ức chế quá trình sinh tinh, tổn thương ADN của tinh trùng. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh những bệnh nhân làm lái xe đường dài, đầu bếp, thợ luyện kim, thợ hàn... có tỷ lệ bất thường về tinh dịch cao.

3. Môi trường sống và làm việc

Nhiễm độc một số kim loại nặng như chì, thủy ngân... có thể gây giảm sinh tinh và gây vô sinh. Hút thuốc lá nhiều và uống rượu cũng có thể gây giảm sinh tinh. Các thuốc trừ sâu, diệt cỏ, dung môi hữu cơ được nhiều nghiên cứu chứng minh có tác động xấu đến quá trình sinh tinh và làm giảm số lượng và chất lượng tinh trùng.

4. Phóng xạ

Cường độ phóng xạ càng cao thì thời gian hồi phục hiện tượng sinh tinh càng lâu, ngoài ra phóng xạ còn gây tổn thương nhiễm sắc thể và gây bất thường ở thế hệ sau.

5. Nhiễm trùng

Do biến chứng viêm tinh hoàn của một số bệnh như quai bị, lậu...

6. Từ trường

Ghi nhận từ trường với tần số thấp và cường độ cao có thể ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh, gần đây người ta cho rằng từ trường do điện thoại di động gây ra với tần số cao và cường độ trung bình cũng có thể ảnh hưởng gián tiếp đến quá trình sinh tinh do tác động lên tuyến yên.

7. Các thuốc điều trị

Thuốc điều trị ung thư thường ức chế mạnh quá trình sinh tinh, có thể gây tổn thương nhiễm sắc thể tinh trùng.

8. Bệnh lý toàn thân

Suy thận hay suy gan mãn tính, bỏng, chấn thương, phẫu thuật... đều ức chế chức năng tinh hoàn.

Như vậy quá trình sinh tinh rất dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên trong và ngoài cơ thể. Hiểu biết rõ những yếu tố ảnh hưởng này sẽ giúp chúng ta trong việc dự phòng và điều trị vô sinh nam một cách hiệu quả.