Nguyễn hữu Hoạt    

Ai ơi bưng bát cơm đầy

Dẽo thơm từng hạt đắng cay muôn phần

Hễ là người Á châu, đặc biệt người Việt Nam món ăn chính là gạo và nước mắm. Gạo được đánh giá như hột ngọc trời cho nên vô cùng quý giá. Ngày xưa vào thế kỷ 10, 11 gạo làng Diên Uẩn hay làng Dương Lôi nay là Bắc Ninh được người đời cho là lọai gạo ngon và quý nhất. Theo sách sử ghi lại loại gạo nầy là do thiền sư Đinh La Quý trồng ở chùa Châu Minh, làng Diên Uẩn thuộc hương Cố Pháp (Bắc Ninh ngày nay). Nguyên nhân có sự trồng lọai gạo (lúa) quý nầy là vì giữa thế kỷ thứ 9, Cao Biền đắp thành Tô Lịch, biết được đất Cố Pháp có khí tượng Đế Vương nên đã đào đứt con mạch sông Điềm và ao Phù Chẩn gồm 19 nơi để yểm huyệt. Đại sư Đinh La Quý biết được dã tâm ấy nên đã khuyên Khúc Lãm lắp lại và trồng loại giống lúa quý nầy lên trên. Nhằm mục đích phục hồi long mạch do Cao Biền phá hũy.

Truyền thuyết cho rằng vào năm Kỷ Dậu 1009, sau 73 năm tồn tại cây gạo làng Diên Uẩn bị sét đánh nhưng không chết (theo Đại Việt sử lược). Tại chỗ sét đánh trên thân cây có bài thơ sấm mà có người cho rằng tác giả chính là Thiền sư Vạn Hạnh. Bài thơ tiên đoán nhà Lý sẽ nối nghiệp nhà Tiền Lê và các triều kế tục tiếp theo là Trần, Lê (hâïu Lê), nhà Mạc rồi đến Chúa Trịnh .

Cây gạo làng Diên Uẩn được nổi tiếng là loại gạo thơm ngon và dẽo. Loại gạo nầy đặc biệt ăn vào cơ thể sẽ cường tráng và sức khoẻ dẽo dai, trị bá bệnh. Nhất là những người lớn tuổi ăn gạo trồng làng Diên Uẩn có thể sẽ giảm bớt cơn đau nhức trong người.

Chính vì gạo làng Diên Uẩn thơm ngon và dẽo dai cũng như bồi bỗ sức khoẻ cho cơ thể con người nên có vị đông y bên Tàu biết được nên đã đem loại gạo quý nầy dâng lên vua Minh Mang. Bắt đầu từ đó gạo làng Diên Uẩn không còn là Diên Uẩn nữa mà đổi tên là “Gạo Tiến Vua”. Tiến Vua nghĩa là Tấn hoặc dâng cho Vua. Trong các đời vua nhà Nguyễn, vua Minh Mạng là người thích chọn lựa các thức ăn ngon và cũng như tìm kiếm các loại thuốc quý để uống cho có sức khoẻ. Vì thế nên người ta mới tìm cho được toa thuốc Bắc Minh Mạng để ngâm rượu. Gạo Tiến Vua cũng thế, khi các lương y trong triều sau thời gian nghiên cứu và cho rằng ngoại trừ mùi vị thơm ngon và dẽo dai, loại gạo nầy còn chữa trị bá bệnh, trẻ mãi không già, ăn gạo Tiến Vua đàn bà da thịt sẽ mượt mà, tươi mát...   

Từ đó gạo Tiến Vua được lấy giống mang vào Huế trồng. Cũng giống như bao nhiêu món ngon vật lạ đều được nuôi dưỡng và trồng tỉa tại Huế, ví dụ trái Thanh trà (Huế) không nơi nào ngọt bằng Huế, hoặc cam Xà Đoài, nhãn lồng Huế mùi vị số 1 trên đời v.v.. Gạo Tiến Vua cũng được khai trồng nơi đất thần kinh nầy để cho vua quan thưởng lãm.  Không hiểu vì lý do gì, gạo Tiếng Vua lại mất giống ở Huế, sau đó người ta lại tìm thấy một số ít tại miền Nam. Ở miền Nam vựa lúa của đất nước ta có đủ các loại gạo, như: Gạo Huyết Rông, Thơm Lài, gạo Sơ ri, Lúa Miên, Chim Rơi, Lài Sữa hay Gạo Tám Thái v.v.. Nhưng tất cả các lọai trên không thể sánh bằng gạo Tiến Vua.   

Chính vì miền Nam có nhiều gạo lúa thơm ngon, nên người ta mới có câu: ‘Gạo Cần Đước, nước Đồng Nai”, nhưng gạo Cần Đước chỉ nổi tiếng cách đây 1, 2 thế kỹ, còn gạo Tiến Vua thì được nổi tiếng từ năm 937 nghĩa là ở vào thế kỷ thứ 9, 10. Gạo Cần Đước chỉ dùng cho dân dã còn gạo Tiến Vua dùng cho vua chúa thời Nguyễn. Vua Chúa thời Nguyễn thì chúng ta đều biết, trị nước an dân chống lại thực dân Pháp thì quý ngài không làm, nhưng cái món ăn chơi thì mấy “mệ” sưu tầm rất kỹ, từ ngà voi, cung nữ, cho đến song hào hải vị quý ngài không thể bỏ qua. Dĩ nhiên khi gạo Tiến Vua được chọn lựa thì loại nầy phải được liệt kê vào danh sách thượng thừa, nhất dương chỉ.

Hột gạo trời cho mang tên Tiến Vua đã được lưu lạc và hòa nhập vào vựa lúa miền Nam và được trồng tại Long An ngày nay. So ra, không có loại gạo nào trên thế giới có thể sánh bằng gạo Tiến Vua. Từ gạo Thái Lan, Ấn Độ, rồi đến gạo bên Tàu, bên Tây đều thua xa. Điều may mắn cho chúng ta là gạo Tiến Vua đã được du nhập vào Mỹ mỗi thành phố đều có một chợ bán ra lọai gạo quý giá nầy, riêng ở Tiểu Bang Oklahoma hiện nay duy nhất chỉ bán tại chợ CAO NGUYÊN.