Yến sào

Yến sào là tổ của một loài chim yến (salanganes) có tên khoa học là Collocalia Fuciphaga Germania, lông màu đen, thân nhỏ, nặng khoảng 14-16g.

Chúng sống thành bầy đàn, làm tổ nuôi con trong các hang động trên các hải đảo không có người sinh sống.

Yến sào là thứ sản vật dùng để cống vua chúa trước đây

Tờ mờ sáng, chúng bay vào đất liền kiếm mồi, tối mới bay về đảo. Loại chim yến phân bố đều tại các nước Hoa Lục (phía Nam đảo Hải Nam), Việt Nam, Philippines, Malaysia, Indonesia, Singapore, Thái Lan, Myanmar.

Các hải đảo ven biển nước ta trước đây đều có chim yến cư trú nhưng do không được bảo vệ, chăm sóc nên chim yến đã bỏ đi. Chim yến nếu được bảo vệ và chăm sóc sẽ tăng đàn rất mạnh. Hiện nay ở một số địa phương vẫn còn những đàn chim yến lớn như Nha Trang, Quy Nhơn, Hội An…

Chim yến tiết nước bọt thành từng sợi tơ gắn vào vách đá dệt thành tổ, có hình dạng như vỏ sò, màu trắng đục. Tùy thuộc vào các chất khoáng đa vi lượng từ các vách đá nơi chim làm tổ hòa tan vào chất dịch tương, tổ yến sẽ có màu sắc khác nhau như màu đỏ (yến huyết), màu hồng (yến hồng), màu trắng sáng (yến quang), màu trắng xám (yến thiên), màu đen (yến địa). 

Tại Indonesia, Malaysia hay Thái Lan, người ta nuôi chim yến trong nhà. Tổ yến được kết gắn trên tường nhà hoặc bản gỗ, có màu trắng đục. Mùa làm tổ của chim yến vào tháng Giêng, tháng 3 đẻ trứng, nên đến tháng 4 là người ta có thể đi thu tổ, đổ trứng. Chim yến làm tổ lần thứ hai vào tháng 6 và lại đẻ trứng, dưỡng chim non.

Mỗi cặp chim yến cùng làm một tổ, thông thường đẻ hai, ba trứng rồi cùng nhau ấp để 21 ngày sau trứng nở thành chim non. Phải mất 45 ngày nữa chim non mới rời tổ theo đàn với bố mẹ được. Đến cuối tháng 8, sau khi chim non trưởng thành, rời tổ, người ta lại thu lứa tổ thứ hai. Nhờ phương pháp thu hoạch này mà nghề khai thác yến sào của Hội An, Quy Nhơn, Nha Trang đã tồn tại và phát triển khoảng 600-700 năm nay.

Chim yến ăn côn trùng nhỏ bay trên không, không uống nước sông suối mà uống nước hơi sương. Đã rời tổ là chim bay suốt ngày, chỉ bám đậu vào vách đá nơi nó sinh ra. Chim yến ăn uống ở trong những vùng điều kiện thật tinh khiết nên chất dịch tương (nước bọt) mà chúng tiết ra dệt nên tổ yến là kết tinh của “tinh hoa trời đất”, được hòa tan cùng các chất khoáng đa vi lượng ở vách đá nơi chim làm tổ bổ dưỡng vô cùng.

Tổ yến có đến 16 loại nguyên tố vi lượng, có tác dụng hoạt hóa cho nhiều enzim làm tăng quá trình trao đổi chất, có chất kích thích tổng hợp DNA trong tế bào sinh vật. Tổ yến có vị ngọt tính bình, tác động vào hai kinh phế và vị để nuôi phế âm, tiêu đờm, chữa hư yếu, ho sốt, hen suyễn, thổ huyết, đau dạ dày, tăng khả năng sinh lý, làm đẹp da mặt, duy trì tuổi xuân. Đối với người mới ốm dậy hoặc phụ nữ sau khi sinh, trẻ em gầy yếu, người già thì tổ yến được coi là vị thuốc tiên.

Yến sào là thứ sản vật dùng để cống vua chúa trước đây, là thứ quà tặng đặc biệt ngày nay. Trong một buổi chiêu đãi khách mà có món yến sào đó là buổi tiệc chiêu đãi trọng thể. Muốn bồi dưỡng cơ thể và chữa bệnh thì nên ăn món chè yến, cách tốt nhất là ăn nóng trước khi đi ngủ. Lượng yến sào đủ để phát huy tác dụng là khoảng 100g, chia làm 20 lần ăn liên tục.

Yến sào nhân sâm gà ác táo đỏ (món ăn bổ khí - huyết, tốt nhất dành cho phụ nữ sau khi sanh)

Một trong những món ăn tuyệt vời là yến sào nhân sâm, được chế biến như sau:

Thành phần:

• Yến sào: 10g

• Gà ác nhỏ: 1 con

• Táo đỏ: 10 trái

• Nhân sâm: 20g

• Trần bì: miếng nhỏ

• Muối ăn: một ít

Cách nấu:

- Gà ác làm sạch lông. Rửa và ngâm táo tàu cho nở, bỏ hột. Trần bì rửa sạch, nhân sâm cắt lát mỏng.

- Đổ vào nồi hai chén nước và cho tất cả vào chung chưng cách thủy khoảng hai giờ. Sau đó mới cho yến sào (đã được ngâm nước ngay từ khi làm bếp) vào tiếp tục chưng cách thủy thêm hai giờ nữa. Cuối cùng nêm ít muối vào cho vừa ăn.